Damın Loğ’lanması ve Tel Arabaları

08 Ağu 2018 Çar 23:18
ArtıYazı BüyüklüğüEksi

Mahmut KANMAZ

 

“Kele oğlum Mahamet, de yeri şu süllümü hele getir de, dama bir çık kurban…”
Havışta tel arabasını büyük bir keyifle sürmekte olan Mehmet, aslında 16 yaşındadır. Yani, tel araba sürme devri geçeli bir hayli olmuştur. Telden yapılan oyuncak arabalarını, herhalde birçok Kilisli bilir ve de oynamıştır. Kalın telden yapılan ve bir ayakkabı kutusu büyüklüğündeki bu arabalar, çocukların en önemli oyuncağıydı eskiden. Önce bir parça tel bükülerek, ön iki tekerlek haline getirilir, sonra, kasa zevke göre imal edilirdi. Ya kamyonet, ya tır, ya da otobüs niyetine olurdu bunlar. Sonra tekerler eklenir, teller birbirine bağlanarak işlem sürdürülürdü. Şaft ve direksiyon amacıyla da bir uzun parça tel, iki ön tekerin tam ortasına sabitlenirdi. Ucuda yuvarlatılır ve direksiyon niyetine ittirilerek, hareket ettirilirdi. Bağlanan tel sağa sola kaymasın diye de, iğne şişelerinin kapakları, telin iki yanına monte edilirdi. Bu kapakları da, hem karşı komşumuz ve hem de yakın akrabamız olan, rahmetli Şırıngacı Mahire Teyzeden temin ederdik. Hatta oğlu Hamit’in sağolsun bana çok araba yapmışlığı ve öğretmişliği vardır. Tabi zamanla ben de iyi bir tel araba üreticisi haline gelmiş, komşu ve akraba çocuklarının oyuncak ihtiyaçlarını temin etmiştim. Hatta çarşıya buz almaya veya kastelden su getirmeye giderken, envai çeşit, tasarım harikası, abartılı ve renkli şeritlerle süslenmiş arabalar görürdüm de, nasıl imrenirdim bir bilseniz. Keşke benim de böyle bir arabam olsa, bunu yapabilecek kadar becerim olsa diye hayıflanır dururdum. Öyle ki, hiç abartmıyorum, arabasına bisiklet kornası takanlar, iki tarafa küçük yan aynalar bile iliştirenler mevcuttu. Tamam ben de yapıyordum ama benimkisi onların yanında, Murat 124’le, BMW kadar farklı kalıyordu. Ön tekere bağlı, uzun telin ucundaki direksiyon havası verilmiş aleti, ne de havalı havalı sürerlerdi. Çocukluk değil mi işte imrenirdim. Bir de zamanımızdaki çocuk oyuncakları çeşitlerine baktığınız zaman, “Bu ne ya falan” diyesiniz geliyor. Çünkü eskiden oyuncak diye bir mefhumu, bizler, en azından ben kendi adıma yaşamamıştım. Genelde de öyleydi ama.Ben yassı taşlarla araba niyetine, toprak zeminde çok oynamıştım. Kendimce yollarım ve rampalarım vardı… Söz nerelerden nerelere geldi, biz devam edelim konumuza… Hani Annesi Mahamet’i çağırmış da, süllümü yani merdiveni getirmesini istemiş, oğlan da tel arabasıyla haşır neşirdi ya. İşte tam da orada kalmıştık. Mahamet çağrıyı duymazdan gelip, hiç istifini bozmaz, yamuk yumuk tel arabasını sürmeye devam ederdi.Ama netsin oğlan? Çocukluğunu hiç yaşayamamıştır ki, yazın Kasap Ökkeş’in yanında çıraklık, yani “şeyirt”lik yapmakta, kışın da okuluna gitmektedir. Şimdi Okullar açılalı epeyi olmuş, artık kışın soğuk yüzü yavaş yavaş hissedilmeye başlanmıştı. Evleri, toprak damlı eski Kilis eviydi. İki göz oda, bir matmah, bir de küçük bir havıştan ibaretti. Zaten Annesi de, işte damın “loğlanması” için çağırıyordu oğlunu. Loğ denilen şeyde, 70-80 santim uzunluğunda kalın, yuvarlak silindir şeklinde bir taş kütleydi ki, delik olan ortasından bir demir parçası geçirmek suretiyle toprak üzerinde, ileri geri yuvarlanarak, damın toprağının sıkıştırılması sağlanır ve yağmur sularının aşağı akmasının önüne geçilirdi. Beton damlar çok sıcak olduğu için bu tür, geleneksel toprak damlar, daha çok tercih edilirdi Kilis’te… Damın altı yani evin tavanı, yanyana sıralanmış kalın yuvarlak yekpare ağaçlar ve üzerine konan tahtadan perdelerle kapatılırdı. Yan yana sıralanmış bu ağaçlar, karşıda yine ahşaptan kolonlara bağlanırdı. Duvarlar da genelde kerpiçten olurdu. Şimdi olayı biraz detaylı anlattım ki, Baba mesleğinin Yapıcılık olduğunu unutmayalım diye. Odanın kerpiç duvarları da, özel bir çamurla sıvanır ve üzeri de kireç badanayla boyanarak işlem tamamlanırdı. Al sana tipik bir geleneksel eski Kilis evi.

log

Mahamet süllümü duvara dayar ve çıkardı dama. Aslında severek de çıkardı. Zira loğ’u da, bir araba sürermiş niyetine, bir ileri bir geri, tıpkı oyun oynar gibi kullanırdı. Biraz sürdükten sonra, Annesi yine bağırırdı havıştan…
“Mahamet, beni duyon mu?”, “He duyorumane, ne don?”, “Kele Ane kurban, çörtenin ağzına da bak hele ki tıkanmasın”, “Tamam tamam, çörtenin ağzı açık” diye seslenir yukarıdan.Bir süre sonra Mahamet işi bitirip aşağı inmiştir. Dam loğlanmış, çörten, yani damdaki yağmur suyunun damda birikmeyip, aşağıya akıtılmasını sağlayan oluk, kontrol edilmiş ve uzun süllüm, havıştaki köşesine götürülmüştür. Artık Mahamet’in, akşam Babası eve gelene kadar, tel arabasıyla oynayacağı bayağı bir zamanı kalmıştır geriye. Hemen koşarak ve büyük bir heyecan ve çocuksu hazla, oyununa kaldığı yerden devam eder…
Evet, Mahamet tel arabasıyla oynamaya ve anası da akşam yemeğini hazırlamaya devam ederken, bizler de sizlere veda edelim istiyoruz artık…
Bir başka Kilis anılarında yeniden birlikte oluncaya kadar, çocuksu heyecanınız ve yaşama arzunuz, hiç eksik olmasın içinizden…
Sağlıkla ve huzurla kalın değerli. Kilisli hemşehrilerim ve sevgili dostlarım…

 

Benzer Haberler

KARANLIK Borcu olanın elektriği kesilecekmiş. Anlaşıldı, iyice karanlığa gömüleceğiz!…...

Yorum 
0

Metin MERCİMEK “ALÂEDDİN YAVAŞCA HOCAMIN SESİNİN GÜZELLİĞİNİ, ÇAPINI VE TANIMINI...

Yorum 
0

M. Yahya EFE   Sevgili okurlarım, hayati sevmek, her şeyi Allah için sevmek demektir. Hayat kavgasına...

Yorum 
0


Yorumlar

İsim: E-posta: Yorumunuz:
*


SON EKLENEN HABERLER

79. BOYUT / Ahmet BARUTÇU

KARANLIK Borcu olanın elektriği kesilecekmiş. Anlaşıldı, iyice karanlığa...

Alâeddin Yavaşca’nın Kilis...

Metin MERCİMEK “ALÂEDDİN YAVAŞCA HOCAMIN SESİNİN GÜZELLİĞİNİ,...

Hayatı Sevmek Gerek

M. Yahya EFE   Sevgili okurlarım, hayati sevmek, her şeyi Allah için sevmek...

Ela Gözlüm…

Mahmut KANMAZ   “Ela gözlüm ben bu elden gidersem Zülfü perişanım...

İmanı Korumak ve Salih Amel

Uğur KEPEKÇİ   İman, Allah’ın varlığına, birliğine, güç ve kudretine,...

TURNAM

Bir çift turna gelir Kilis elinden Serdeki tellere ben nasıl yanmam Farkın...

Vali Soytürk’e Özel İdareden brifin...

Vali Recep Soytürk’e, İl Özel İdare Genel Sekreteri Ramazan Sümer tarafından...

Kilis’in su sorunu için 90 milyon T...

Kilis Belediye Başkanı Hasan Kara, Yukarı Afrin Barajının son kısmı için...

“Ek zam talep ediyoruz”

Türk Eğitim Sen Kilis Şube Başkanı Osman Boybeyi ve yönetim kurulu üyeleri...

“Mahir Eller Projesi” açıldı

Kilis Ticaret ve Sanayi Odası’nın da dâhil olduğu TOBB öncülüğünde,...

Dünya Diyabet Günü etkinliği

Yusuf Şerefoğlu Sağlık Bilimleri Fakültesi, Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu...

2019’da destek verilecek tarım ürün...

Tarım ve Orman Bakanlığınca 2019 yılı havzalarda desteklenecek ürün listesi...

KİYÜ kampüsünde sonbahar

Planlı mimarisi, bol yeşil alanları ve farklı peyzaj uygulamalarıyla fark...

Adalet Komisyon Başkanlığından Müft...

Kilis Ağır Ceza Mahkemesi Başkanı Harun Ceyhan, 4. Asliye Ceza Mahkemesi Hakimi Mehmet Uysal...

Başarılı polis ödüllendirildi

Kilis’te İl Emniyet Müdürlüğünde görev yapan başarılı polis Emniyet...

İtfaiye ekipleri eğitimlerine devam...

Kilis Belediyesi İtfaiye Müdürlüğü ekipleri, eğitimlerini sürdürüyor....

Kilis’te 2 ev ve 1 işyeri kurşunlan...

Kilis’te 2 ev ve bir işyeri kurşunladıkları iddiası ile 4 şüpheli polis tarafından...

79. BOYUT / Ahmet BARUTÇU

TÜRKÇE Türkçe elden gidiyormuş. Elden değil, dilden gidiyor!… ***...