İbrahim Beşe ve 5 Eseri Üzerine

23 Haz 2020 Sal 10:26
ArtıYazı BüyüklüğüEksi

Mehmet Cemal ÇİFTÇİGÜZELİ

 

Ülkemiz parlamenter sisteme; kanun-i esasiyi yayınlayarak anayasal monarşi dönemi olarak adlandıracağımız 1. Meşrutiyetle adım attı (1876). Kurulan Meclis-i Mebusan’da Halep ve Ayıntap’tan seçilen hemşerilerimiz âlim müftü ve Ulu Camii İmamı Hacı Mustafa (Beşe) Efendi (1862-1941) ve Abdurrahman Hulusi Efendi bölgemizi temsil etti.

Kilisli Şeyhülislam Uryanizade Ahmet Esat Efendi (1813-1889) de Ayan Meclisi üyesi oldu(1876). Bu yıllarda siyasal ve toplumsal arayışlar bütün dünyada bir hayli yoğunlaşmıştı. 29 yıl kanun-i esasi askıda kaldıktan sonra 2. Meşrutiyet (1908) ilan edildi. Kilisli Hukukçu Abdurrahman Hulusi (Kuntman) Bey (1872-1950) son Osmanlı Meclis-i Mebusanı’nda (1919) Ayıntap’tan milletvekili seçildi.

GURUR ABİDELERİMİZ MECLİSTE KONUŞUYOR

Küskünleri barıştıran, birbirine düşmanlık yapanları bir araya getirerek anlaşma sağlayan Hacı Mustafa Efendi insan ve toplumlarla samimi ve sıcak ilişkiler kurmakta da mahirdi. Gayrimüslimler bile saygı duyarlardı. Meclis-i Mebusan’da yani parlamentoda çok ciddi ve etkiliyi konuşmalar yapıyordu. Maliyedeki denetimsizlikten rahatsızlığını dile getiriyor, dulların hukukunun zayi olup gittiğini hatırlatıyor, köylülere ve çiftçilere sahip çıkıyor, vakıf mallarına (evkaf sırf Allah’ın mülkünde olan bir müessesedir. Bir hayır kurumudur) diyerek bunu istismar edenlere duyarlılığını dillendiriyordu.

Ayıntap Mebusu Hacı Mustafa Efendi Meclis-i Mebusan’daki konuşmasında şöyle diyor;

- Özetle o köy ahalisinin bütün muamelatı Kilis iledir, Hassa’ya gitmezler. Zaten Hassa, ekili bakımdan çok geridir. Zahiresi Kilis’ten gelir.

Hacı Mustafa Efendi parlamentodaki bir başka konuşmasında ise gününün en güçlü politikacısı ve üç liderinden biri olan Sadrazam ve Dâhiliye Nazırı (başbakan ve içişleri bakanı) Mehmet Talat Paşa’ya şunları söylüyordu;

- Hükûmetin, ahalinin üzerinde halka karşı velayeti vardır. Bir kaymakama ayda 75 lira veriyorlar. Sonra Azez diye bir köyümüz vardır ki, Kilis’e üç saat mesafededir ve tarihi bir memlekettir. Timurlenk zamanında tahrip olunmuş, sonra Kilis tarafından tesis edilmiştir. Azez’de bir askeri memur vardır. Pek şiddetli muamelelerde bulunmuş. Sadrazam Paşa Hazretlerinden rica ederim, gelecekte böyle şeylere meydan vermesin.

AT SAHİBİNE GÖRE KİŞNİYOR

O dönemde milletvekilleri genelde yerel sorunlarının yanında tümünün ortak olduğu ve dikkat çekerek mücadele ettiği hususlar cehalet, istibdat (baskıcı ve keyfi rejim) ve yönetimde bulunanların dirayetsizliği ve sefahat (yeme, içme, eğelenme, lüks yaşama) düşkünlüğü olarak özetlenebiliyor.

Bu süreç hatırlanırsa monarşiden, meşruti monarşiye, buradan da demokratik yönetime geçtik ve cumhuriyet ilan edildi(20 Ekim 1923).

Bütün bu konuları Kilisli aydınlardan Eczacı İbrahim Beşe’nin hazırlayarak yayınladığı ve bendenize imzalayarak verdiği Toplamda 1250 sahife ve 5 dizilik önemli yayınlarından aktardım. Sayın İbrahim Beşe (1950 Kilis) ilk, orta ve lise eğitimini memleketinde yapıyor. İstanbul Eczacılık Yüksek Okulu’ndan mezun oluyor (1976). Önce Kilis’te, halen Ankara’da eczacılıkla meşgul olan İbrahim Beşe Ankara’daki Kilis Kültür Derneği genel merkezinde yıllarca yönetiminde hizmet veriyor. Daha sonra TBMM’nde Kilis Milletvekili olarak görev yapan Doğan Güreş Paşa’nın (1995-2002) siyasi danışmalığında bulunan İbrahim Beşe, meslektaşı Gülsabah Hanım ile evli; Evrim ve Mehmet’in de babasıdır.

İbrahim Beşe İşgalden Kurtuluşa Kilis (Aralık 1918-1921) adlı ilki çalışması kendi yayını (2009). Bu 430 sahifelik büyük boy kitapta Birinci Dünya Savaşı öncesinde Kilis hakkında genel bilgilerin yanında, İngiliz ve Fransız işgal dönemleriyle bağımsızlık bölümünden başka milli mücadeledeki kahramanlarınızın portreleri yer alıyor. Kilis’te milli mücadeleye katılanların isimleri belki de bu çalışmada ilk defa yayınlanıyor. Önemli bilgileri muhtevi… Yazar eserini dedesi, babasının dayısı Şehit Sakıp Bey, babaannesi ve babasına ithaf etmiş. Çok tarihi resimler bu çalışmada yer almış.

“BEN KİMİM, NEREDEYİM VE NEREDEN GELİYORUM?” ÇALIŞMASI

İbrahim Beşe’nin diğer 4 çalışmasını Kilis Kültür Derneği yayınlamış. Cumhuriyet Öncesinde ve Sonrasında Kilis (2013) adlı yine büyük boy kitapta salnameler önemli yer tutuyor. En ilginç çalışma Kilis’in demografik yapısı. Ahmet Cevdet Paşa Halep Valisi iken tutulan kayıtlara göre; Kilis kazasının 7.176 hanesinin 6.860’sı Müslüman, 326’sı ise gayrimüslim. Müslüman olmayan hanelerden %46’sı Yahudi, geri kalanlar ise Hristiyan. Ermeniler Kilis’te oran olarak çok düşük… Kilis’in birçok köy ve tarım arazisi Cumhuriyet ile birlikte Suriye topraklarında kalıyor. Dolayısıyla Kilis ilgisizlik ve zorluklarla karşı karşıya bırakılmıştır. Bu sorunlar hala çözümlenememiştir. Kilis’te korunamayan cami, mescid sayısı 40, medrese, zaviye, tekke, han ve kastel sayısı ise 25 (shf 5). Kilis’te şehirleşme ise Mercidabık Zaferinden sonra hızlanmıştır. Bu söz konusu eser bir vefa olarak M. Nüfer Tahmisçi’ye ithaf edilmiştir. Bol referanslı ve resimli 250 sahifelik bir çalışma ortaya çıkmış.

Bir Zamanlar Kilis (2016) “Ben kimim, neredeyim, nereden geliyorum” sorularına cevap arıyor. Bu derleme çalışmada Prof. Dr. Mustafa Öztürk, Prof. Dr. Metin Akis, Dr. Erdinç Gülcü, Dr. Ahmet Gündüz, Dr. Tahir Öğüt ve Araştırmacı Ali Rauf Karataş’ın Kilis’in 16. Yüzyılda iktisadi ve sosyal hayatı, Ermeniler ile Türkler arasındaki kültürel ilişkiler gibi bölümlerden alıntı yapılmış. Dr. Şerafettin Mağmumi, Fikret Güçer, Mark Sykes, Dr. Mehmet Derviş Kutman’ın hatıra ve değerlendirmelerinden de istifade edilmiş.

Bir Zamanlar Kilis’teki belgelere göre Yahudiler Ulu Camii etrafında, Ermeniler ise Karataş bölgesinde ikamet ediyorlar. Ermeni çeteciler İslahiye yolu üzerinde 22 Mayıs 1918’de 7 jandarma erini pusuya düşürerek öldürüyor, Temmuz 1918’de ise Akçakent ve Kaman köylerini yakarak katliam yapıyor, çok miktarda para ve tahılı gasp ediyor.

bese

ARŞİVLERİ OKUYABİLEN BİR NESİL

İbrahim Beşe’nin Türkiye Büyük Millet Meclisi Gaziantep Milletvekilleri adlı çalışması ise 23 Nisan 1920 ve 29 Ekim 1923 tarihini kapsıyor. Çalışmada TBMM gizli celselerinden bazı örneklere de yer verilmiş. Söz konusu çalışmaya göre dönemin özelliğine bakılırsa Anadolu’nun maddi imkânlarını milli çıkarlar doğrultusunda kullanılmak üzere tedbir alınmış. Kapitülasyonlar kaldırılmış. Düyun-u umumiye tasfiye edilmiş, ekonomik bağımsızlık oluşturulmuş vs. Gaziantep Milletvekilleri Kilisliler Abdurrahman Lami (1875-1930) Efendi  (Ersoy) ve Ahmet Remzi (Gürses 1893-1983), Kılıç Ali Bey, Yasin Bey (Mehmet Yasin Sani Kutluğ), Mehmet Bey (Ragıp Yoğun), Hafız Şahin Efendi, Ali Cenani Bey ve Mustafa Ferit Bey(Arslan) ile birlikte ülke ve bölge menfaatleri konusunda parlamentoda konuşma yapmış ve önerge vermişlerdir. Bu kitapta da yine bol bol resim, harita ve referans olması çalışmaya olan güveni artırıyor.

Eserini Annesine ithaf eden Eczacı Yazar İbrahim Beşe’nin son kitabı Osmanlı Meclis-i Mebusanı, Halep ve Ayıntap Me’busları (2017-Ankara) adını taşıyor. O yılları düşünürseniz ülkede siyasal ve sosyal düzenin yeniden düzelmesi çabası vardı. Yeni bir dönüşüm ve değişim şarttı. Çünkü o günlere; birçok savaşlardan (Balkan, Trablusgarp, Filistin) başlayıp, isyanlar, yıkımlar, göçler, fukaralıklar, sefaletler, katliamlar, yangınlar, sürgünler, acılar çekilip ve ağır bedeller ödenerek gelinmişti. Halk yorgun ve bitkindi. Kaynaklar yetersizdi. Ama bütün bunlardan çıkarılan ders, tecrübe ve mevcut inançlı kadro hepsinin üstesinden geldi ve Mustafa Kemal Paşa liderliğindeki Türkiye Cumhuriyeti kültür kökünü unutmadan bir ışık gibi ortalığı aydınlattı.

ÖNCE YÜREĞİNDE HİZMET ENDİŞESİ OLMALI

İbrahim Beşe’nin ellerine ve yüreğine sağlık. 21. Genelkurmay Başkanı Orgeneral Doğan Güreş’in belirttiği gibi; “Övünülecek bir başarı. Tarihsel süreç içinde Kilis bölge savunması irdelenmiş, geniş kapsamı ufku ile eser çok yararlı, ilgi çekici ve aynı zamanda akıcı olmuştur. Böylece Kilis Tarihi’ndeki büyük bir boşluk doldurulmuştur. Kilislilerin ve Tarihçilerin bu esere sıkıca sarılmalarını öneririm.” Gerçekten önemli referans, belge, harita, resimlerle Kilis Tarihi için önemli bir çalışma gerçekleştirmiştir İbrahim Beşe.

Yazar bir bakıma hem itirafta bulunuyor ve hem de yetkilileri göreve davet ediyor “Konunun uzmanları, Kilis ve Milli mücadelede yaşanan olayları öyküler, romanlar ve tiyatro eserleri olarak ortaya koymalılar. Aksi halde bu işler gelecekte de benim gibi konunun eğitimini almamış eczacılara ve benzeri meslek erbaplarına kalmaya devam edecektir.” Ancak İbrahim Beşe’nin yüreğinde ulusuna ve insanlarına faydalı olmak endişesi var. O’nunki bir aydın sorumluluğu. Zaten o yürek öyle çarpmazsa böyle gelmiş, böyle gidecek; bu eserler olmayacaktı. Bir iki hususu da hatırlatmadan geçemeyeceğim. Birincisi keşke ithaflar kitabın birinci sahifesinde olsaydı. İkinci de bu arşiv belgelerinin önemli bir bölümü Osmanlı Türkçesi. Kimler katkı verdi bilinmiyor. Acaba Doç. Dr. Yaşar Yalvaç olabilir mi? Ayrıca yazarın konuya ilişkin daha fazla yorum ve analizleri olsaydı keşke.

AYAKTA ALKIŞLAMAK

Kilis daha önce ilçeydi ve Gaziantep’e bağlıydı.1996’den sonra il oldu ve her seçim dönemi iki milletvekili ile temsil edildi. Hatırlanırsa bu isimler şöyle; M. Kemal Ateş (rahmetli), merhum Doğan Güreş, Mehmet Nacar, Hasan Kara, Veli Kaya, Hüseyin Devecioğlu, Fuat Karakuş, Reşit Polat, Salih Dal ve M. Hilmi Dülger Milletvekili seçildiler.

Milletvekilleri parlamentoya girince sadece havaalanlarında VİP’i kullanmazlar, kendilerine TBMM’nde telefonlu özel oda tahsis edilir; biri sekreter, biri özel kalem müdürü ve biri de danışman olarak üç kişi görevlendirilir. Bu görevler hususidir, milletvekilinin tercihine bağlıdır. Yasal olmak kaydıyla istediğini bu göreve getirir. Hatta bazen gelinlerin, damatların, arkadaşların, eşin dostun bu görevlere getirildiğini gazetelerden okur; nepotizm ve kayırmacılığın örnekleri eleştirilirdi. Bazen de bu kadrolar milletvekilinin bağlı olduğu partide görevlendirilirdi. Vekil danışmansız çalışırdı. Gelişmiş ülkelerde ise her milletvekilinin sahasında uzman 20 kadar danışmanı vardır.

Her ne ise gönül isterdi ki her milletvekili danışmanı Sayın İbrahim Beşe gibi doğduğu büyüdüğü kente ait böyle saygın eserler versin, çalışmalar yapsın; her milletvekilimiz de seçildiği bölgenin tarihi, kültürü, sosyal hayatı konusundaki araştırmalara katkı versin, imkân tanısın. Bir sonraki nesli yüreklendirsin. Genel kurulda konuşsun, kentimiz ve toplumumuz hakkında meclise önerge versin, televizyonlardaki açık oturumlarda görüşünü açıklasın, görüntü altına da “Kilis Milletvekili” yazdırsın. Bunları ayakta alkışlamaya var mısınız?

Benzer Haberler

OKUMA Okuyan bir toplum değilmişiz. Hariçten gazel okuyoruz ya!… *** ÇARP AB’ye yaklaşıyormuşuz....

Yorum 
0

Metin MERCİMEK “VEREN EL, ALAN ELDEN DAHA ÜSTÜNDÜR.” (Hazreti Muhammed) Cimrilik,...

Yorum 
0

M. Yahya EFE   Sevgili okurlarım, bir yazımda belirtmiştim “Yaşamak akıllı insanların...

Yorum 
0


Yorumlar

İsim: E-posta: Yorumunuz:
*


SON EKLENEN HABERLER

79. BOYUT / Ahmet BARUTÇU

OKUMA Okuyan bir toplum değilmişiz. Hariçten gazel okuyoruz ya!… ***...

Cimrilik

Metin MERCİMEK “VEREN EL, ALAN ELDEN DAHA ÜSTÜNDÜR.” (Hazreti...

Akıllı İnsanlar İyi Yaşar

M. Yahya EFE   Sevgili okurlarım, bir yazımda belirtmiştim “Yaşamak...

Estetik Dikiş

Adviye ERTEKİN YÜKSEL   Yıl 1986. Diyarbakır’da görev yapıyorduk....

İslam’a Ters Akımların Ortaya Çıkış...

Uğur KEPEKÇİ   Peygamberimizin ahirete göçünden hemen sonra başlayan...

KİLİS DİYE

Kilis’te zeytinim al al narım var Sıladan ayrıyım özde nârım var...

Kilis’te korona virüs denetimi

Kilis’te korona virüs tedbirleri denetlendi. Denetimlere Vali Yardımcıları...

Temas ettiği kişileri söylemeyene 3...

Kilis İl Umumi Hıfzıssıhha Kurulu’nda alınan karara göre, Koronavirüs...

Parkomat uygulamasını artık Belediy...

Kilis’te daha özel bir şirkete verilen Parkomat hizmetlerini, dünden itibaren...

Kilis Üzüm Üreticileri Birliği Gene...

Kilis Üzüm Üreticileri Birliğinin Genel Kurul Toplantısı Musabeyli Kaymakamı...

Kilis’in en yaşlı yemeni ustası vef...

Kilis’in en eski yemeni ustalarından H. Mehmet Özuslu vefat etti. Odun Pazarı’nda...

Salça ve pekmez yapımı sürüyor

Hava sıcaklıklarının yaz günlerini aratmayacak derecede yüksek olması kış...

Maske ve seccade dağıtıldı

Kilis Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü personeli tarafından bazı camilerde...

Sahte 100 dolar veren şahıslar aran...

Kilis’te piyasaya sahte 100 Dolar süren şahıs aranıyor. Mehmet Rıfat Kazancıoğlu...

Başkan Bulut, Eczacılık Günü’nü kut...

Kilis Belediye Başkanı M. Abdi Bulut, yayımladığı mesajla 25 Eylül Dünya...

Parklarda bakım çalışmaları sürüyor...

Kilis Belediyesi Park ve Bahçeler Müdürlüğü bünyesinde sürdürülen çevre...

79. BOYUT / Ahmet BARUTÇU

FIRLA Elektrik fiyatları otomatik olarak artacakmış. Otomatik zamlara alışalım!…...