Kilis Evleri

08 Tem 2020 Çar 11:06
ArtıYazı BüyüklüğüEksi

Şenel ÖZKÖSELER

 

Hep sözünü edip, özlemle andığımız Kilis evleri nasıldır? Biraz bahsetmek istiyorum.
Dış kapı dediğimiz girişle başlayalım. Ortadan biraz daha büyük bir kapı… Tam ortasında demirci yapısı firengi (kilit) demir bir anahtarı bulunur. Her kapıda yok ama parmakla basılıp, düzeneği çalıştıran mandal vardır. Mandala basınca kapı açılır. Frengide bulunan köşeli bir demir, anahtar yerine, içi oyuk köşeli demirle çakışıp kapıyı açan kallebi vardır. Mandalın üstünde demir bir halka bulunur. Mandal kaldırılmış (geçici süre iptal edilmiş) ise halka çalınır. Buna kapı şakşakısı denir. Ola ki duyulmadı, kapının üst tarafında el şeklinde (kapı tokmağı) aparat bulunur. Kapı bununla çalınır.
Ev sahipleri Hacca gitmiş ise, kapı süslenmiş ayetler yazılmıştır. Ya da, düğün varsa, kireçle sağına soluna gelin, güveyi resimleri yapılmış, evde sünnet düğünü varsa iğde dalları fosfor yapıştırılmış sarımsak asılmıştır.
Kapının arkasında mutlaka basırık vardır (sürgü) kapı içeriden emniyete alınmıştır.
Kapı iki kanat ise, birisi demir bir zikke ile sabitlenmiştir.
Genelde kapı üstü kapalı küçük bir dehlize açılır. Dehlizin girişinde hela (tuvalet) bulunur ki, çok önemli bir detaydır. Tuvalet evin yaşam alanlarına uzaktır. Kanalizasyona bağlantısı direk sokağadır. Sorun oluştuğunda giderilmesi sırasında evle irtibatı olmaz. Dehlizde tuvalet çıkışında bir lavabo bulunur.
Dehliz güzel bir havışa açılır. Havışta, herezesi iki lastik kovası, bazen tulumbası olan kuyu bulunur.
Kuyuya yakın bir yerde, yedi veren asma, lüfen (hicaz cinsi, mayhoş) nar vardır. Kuyuya yakın olduğundan sulamak gerekmez. Asma odalardan birinin üstüne kurulan areyişe çekilir. Yazın tazesi, kışın koruk suyuyla, evin ekşi ihtiyacını karşılar. Her havışta olmaz ama genelde bir curun (salça, şire yapmak için) biber, zahter, summak döğmek için, bir soku bulunur. Kıbleye bakan duvar dibi ekinliktir. Güller, sedef, rehen, yesmin, zahrilasar, lokiyye vb. ekilir.

eski ev
Bazen havışın ortasında, altıgen biçimli süs havuzu bulunur.
Bazı havışlarda, önceleri toprak, sonradan çimentoyla yapımış seki bulunur. Akşamüzeri yıkanan sekiye şal açılır, minderler dizilir. Yemek, çay meyveler yenir. Sonra da yataklar açılıp, yıldızlar altında ninnisiz bir uyku çekilirdi.
Havışıda karşılıklı kıbleye (kışlık) boyraza (yazlık) odalar bulunur. Odalar üç tağa ya da iki tağa bir kapıdır. Boyraz evin altı mağaradır. Peynirler, yağlar, zahire burada saklanır.
Kıble odadan geçilen bazen, hazna dedikleri bazen de birkaç basamakla çıkılan, çıkma denilen birer oda bulunur.
Kıble odanın, tavana yakın yerinde, kuşlar yuva yapsın diye, ufak kuş tağaları vardır.
Odaların girişinde eşik, eşiğin bir tarafında altta kapaksız bir küçük dolap olur. Buraya fazla ayakkabılar konur. Üst tarafı tazardır, sehpa gibidir testi, genelde su küpü konur.
Kıble odada, gömme tandır, tağa olmayan tarafta mahmil, (gömme dolap) yük yeri (kapaksız gömme dolap), vardır.
Bazı evlerde, ortada önü acık livan (hol) iki tarafında da odalar bulunur. Livandan merdivenle çıkılan ve yukarıda da livan ve iki oda bulunur. Tabakaların önünde mutlaka gezinti yeri (balkon) bulunur.
Matmah kesinlikle batıya yapılmaz. Kilis’in havası batıdan estiğinden yemek kokuları içeri gelmesin diyedir. Matmahta gömme ocak, üstünde puharası (baca) bulunur. Ekmek, yemek şömineye benzeyen bu ocakta yapılır.
Duvara asılı kablık, mutlaka tel dolap olur.
Matmah duvarının içinde küllük denen boşluk bulunur. Küllü suda bekletin suyun kireci yumuşatılmış olur, çamaşır ve banyoda kullanılırdı.
Havışın müsait bir yerine, kiler hesabı bir yer üstüne de tabaka (yukarı oda) yapılır. Yeni gelinin ceyizi tabakaya serilirdi.
Çamaşır asmak için, havışta ya da dama germeç çekilirdi.
Havışın etrafı biraz yüksekçe duvarlarla çevrilidir.
Kapı çaldığında ya da açıldığında yalnız sana ait olan bir yapıdır Kilis evleri.
Kili,s “Allah dört duvar vermiş, ibadette gizli, kabahatte gizli”, “Evceğezim evceğezim, saklar beni, sırceğezim” diyerek evin mahremiyetini anlatır.
Apartmanları bir şey sandık.
Söyler misiniz böyle güzel bir yerde kim oturmak istemez?

Benzer Haberler

SAHİP Enflasyon sahipsiz kalmış. Cami önüne bıraksınlar!… *** DELİK DE Mİ?   Dar...

Yorum 
0

Tülay SARICABAĞLI ŞİMŞEK   Benim sülalem, Kilis’in Seve köyü, Tilhabeş (Yavuzlu)...

Yorum 
0

Hayattan Kesitler-XIV   Yurtta Rahat Etmiştim   Memik KÖMEKÇİ   Gaziantep-Mardin arası...

Yorum 
0


Yorumlar

İsim: E-posta: Yorumunuz:
*


SON EKLENEN HABERLER

79. BOYUT / Ahmet BARUTÇU

SAHİP Enflasyon sahipsiz kalmış. Cami önüne bıraksınlar!… *** DELİK...

Anıların İçinden-4

Tülay SARICABAĞLI ŞİMŞEK   Benim sülalem, Kilis’in Seve köyü,...

Yurtta Rahat Etmiştim

Hayattan Kesitler-XIV   Yurtta Rahat Etmiştim   Memik KÖMEKÇİ   Gaziantep-Mardin...

“Elbeyli’de Düğün Var Seyran Onun S...

Bir TSM Konseri   Uğur ELHAN   Günlerdir bir telaş vardı koromuzda,...

Var Bi Hayali!

Uğur KEPEKÇİ   Geçtiğimiz günlerde Bağımsız Türkiye Partisi (BTP)Genel...

PORTAKALLAR ve KARLAR

Öyle güzel bir düş gördüm ki bu gece Görebilseydiniz siz de gözlerimde...

AZEZ VATAN HASTANESİ İÇİN EVSEL VE ...

KİLİS İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ Azez Vatan Hastanesi için Evsel ve Tıbbi...

112’de birleşen ilk çağrıya Vali So...

Kilis Valisi Recep Soytürk, Vali Yardımcısı Sertaç Kırçuval ve İl Jandarma...

Kilis’te 1900 kişiye Kovid-19 aşısı...

Kilis İl Sağlık Müdürlüğü yeni tip koronavirüs (Kovid-19) ile mücadele...

Memiler, Palandöken ile Kilis esnaf...

Kilis Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliği (KESOB) Başkanı Şevket Memiler,...

“En kaliteli zeytinyağı Kilis...

Türkiye’de yağ verimi çok yüksek olan zeytinin “Kilis yağlık”...

Kilis’te bal ormanı haziran ayında ...

Kilis Orman İşletme Müdürlüğü, hayata geçirilecek olan bal ormanı alanlarına...

Muhtarlara ÇKS işlemleri hakkında b...

Kilis Ziraat Odası Genel Sekreteri Mehmet Ümit Deli, muhtarları ziyaret ederek...

Başkan Ramazan İl Özel İdaresini zi...

Kilis Belediye Başkanı Servet Ramazan, İl Özel İdaresi Genel Sekreteri Ramazan...

Çeyizlik eşyalar çalındı [ASAYİŞ HA...

Kilis’te bir eve giren hırsızlar çeyizlik eşyaları çalarak kayıplara...

79. BOYUT / Ahmet BARUTÇU

DARALMA Sucuk ve salamın içeriği daralacakmış. Eşek nesli azalıyor, acaba...

Bir Hekimin Ölümü; Balıkesirli Dr. ...

Mehmet Cemal ÇİFTÇİGÜZELİ   27 Mayıs 1960 Askeri Darbesi tamı tamına...