Dolar 9,2468
Euro 10,7977
Altın 529,80
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
Kilis 29°C
Az Bulutlu
Kilis
29°C
Az Bulutlu
Cum 26°C
Cts 27°C
Paz 26°C
Pts 26°C

Kilis Kültürüne Hizmet Edenlerle Söyleşi

Kilis Kültürüne Hizmet Edenlerle Söyleşi
A+
A-
15.09.2014
70
ABONE OL

Kilis Kültürünün Temel Taşları

 

Duran Kale

 

1- Sayın Duran KALE, Allah uzun ömürler versin Kilis’in en yaşlı araştırmacı yazarlarındansın bize hayatınızı anlatır mısınız?

1- 1928 yılında Kilis’in Şıhabdullah Mahallesi Cambazlar Sokağında doğdum. Babam Saraç Ahmet, yapıcı taş ustası idi. 1938 senesinde Şehit Sakıp İlkokulu’na başladım. İlkokulu bitirince, ortaokula girdim ikinci sınıfa geçince 1942 yılında Alman Harbi patlak verince piyasalara bir pahallık çöktü, pahallık çökünce babam beni okuldan almak mecburiyetinde kaldı. Babamın yanında kalfalık yaptım ve taş yonuculuğunu öğrendim. 1948 yılına kadar taş yonuculuğuyla uğraştım. 1948 yılında Jandarma olarak askere gittim. 1950 yılında terhis oldum. 1952 yılında evlendim. Üç erkek ve bir kız çocuğum oldu. 1964 yılında Kilis Belediyesinde fen memuru olarak 27 yıl çalıştım. 1990 yılında emekli oldum.

2- Sayın Kale, siz Kilis haketleri (masalları) üzerine çok çalıştınız. Bu haketleri kimden öğrendiniz?

2- Öğrendiğim hikâye ve hikâyeden evvel söylenen döşeği rahmetli babamdan öğrendim.

3- Sayın Kale, sizin çocukluğunuzda haketler nerelerde anlatılırdı? Sizin tanıdığınız haketçiler kimlerdi?

3- Eskiden hikâyeler haketçi adı verilen haketçi kahvelerinde söylenirdi. Kilis’te iyi hikaye söyleyen bildiğim kadar rahmetli babam yapıcı Saraç Ahmet ve Biber Çavuşun oğlu Ökkeş idi.

4- Sayın Kale, sizin anlattığınız haketler dergilerde ve tez olarak yayınlandı. Çok önemli bir haket döşeği anlatır mısınız?

4- Haketten evvel söylenen döşek:

 

Al alanın vur vuranın

Destursuz bağa girenin

Zoppa yimesi çok olur

Gönül bürüdü efkâr

Kalk gez çarşı pazarı

Kapısı büyük ama yapısı yeni

Fiske taşını attığım

Zaman kapının ardındaymış

O sevdiğim civan dedi dur

Aman merdiven çıktık

Yap yap yukarı aşağıdan

Koptu bir figan mahalleli ardından

İmam kapıyı çevirdiler

Zamkinos baktık bir karı

Saçları sarı, gözleri mavi

Dedi gel yavrum teslim ol yoktur zararı

Biçare yakayı verdik biz ele mahpushaneye geldim

Mahpushane tamam

Hiçbirinde yok bir doğru kelam

Tahta kehlesinden ağladı anam

O da yârin kaderiymiş

Hak rahmet eylesin Hacı canbaza

Bize bir at verdi dorudur deyi

Bize bir tekme vurdu Geri dur deyi

Tekye Camisi’nin minaresini belimize soktuk

Borudur deyi

Kubbesini cebimize doldurduk darıdır deyi

Denizin ortasına bastık kurudur deyi

O yalan bu yalan eşşeğe binipte

Deveyi kucağına alan buda mı yalan

Ağır yapıcıysan himinden başla

Eğer göçerler ile git enginde

Kışla zengin olmak istersen hiç durma işle

Ben bu züyürtlüğü yatmakla buldum

Sabahleyin kuşluğa kadar yatarsan

Züğürtlük taşla gelir başına

Çalışı çalışı düşüp ölmeli

Zenginlik dersen içten gelir

Taâmin tadı dişle gelir

Yatağın tadı eşle gelir

Geldi sergi zamanı

Çıktı işin dumanı

Eşek gidip gelmeden

Akşam yemez samanı

Soğuk sıcak dersen

Çadırdır onun dermanı

Çoluk çocuk çok ise

Hava kirbitinin harmanı

Avrat başlar teh tehlemeye

Sinekler bilmez amanı

Avrat başlar karmaya

Herif başlar sermeğe

Parlak üzüm istersen

Patos onun dermanı

Dinleyin sergiciler var mı bunun yalanı.

5- Sayın Kale, sizin çok iyi bildiğiniz Kilis’te söylenen        mevsimler, ay adları, gün adları var. Bu konuyu bize açıklamaları ile anlatır mısınız?

5- Kilis’te Kasım ayı boyunca geçen günlere ‘Fukara        yazı’ denir.         13-23 Aralık arası geçen günlere ‘Karakış’ denir. Karakışın yağmurla geçmesi istenir. 23 Aralık-11 Şubat arası geçen günlere ‘Zemheri’ denir. Zemheri’nin açık ve don olması istenir. 1 Şubat- 27 Mart arasında geçen günlere ‘Saatler’ denir. Bu Saatler dört tanedir.

a- (1 Şubat-13 Şubat arası SAADİL DEBİH denir. Çok soğuk olur. Vaktiyle Saadil Debihte öyle bir soğuk olmuş ki seyahat eden deveciyle oğlu seyahat yaparlarken soğuktan donmamak için kervanda bulunan devenin birisini kesip karnının içine girmişler.

b- (14-25 Şubat arasına ‘SAADİL SÖĞÜT’ denir. Tandıra kapanılır. Bu günlerde dışarıya çıkılmaz.

c- (26 Şubat-8 Mart arasına ‘SAADİL BELİH’ denir. Bu zaman bol yağmur beklenir.

d- (8-21 Mart arası ‘SAADİL HABEYYİ’ işlekil abayye, yani artık kışlığı çıkarıp biraz daha hafif ve ince giyinmek bakımından söylenir. Kilis’te hafta günleri de Arapça söylenirdi.

Hafta başı cumartesinden başlardı, çünkü hafta tatili perşembe öğleden sora başlar, cuma günü de tatildi.

Cumartesi-SEP

Pazar-AHAT

Pazartesi-İSLAYİN

Salı-TELETA

Çarşamba-ARBAA

PERŞEMBE-        HAMİS

Cuma-CUMA

Birçok günlerin halk arasında söylenişi vardı.

Telata-tektir

Arbaa-Yırtık

Hamis-Hanım

Cuma-Canım

Sep-Düşmanım

İlle Ahat, ille Ahat başı kesik kel Ahmet

Bir de senenin ayları şöyleydi:

MUHARREM

SEFER

RABİÜLEVVEL

REBÜLAHİR

CEMAZİYELEVVEL

CEMAZİYELAHİR

RECEP

ŞABAN

RAMAZAN

ŞEVVAL

ZİLKİDDE

ZİLHİCCE

6- Sayın Kale, sen bir Kilisli taş yontma ustasısın, bu mesleğinle ilgili anılarınızı, yaptığınız eserleri bize anlatır mısınız?

6- Yapıcı ustalığı yaptığım zaman Mustafa Köroğlu ile Antakya’da iki şerefeli minare yaptık. İsmail Köroğlu ile Mardin’in Kızıltepe ilçesinde iki şerefeli minare yaptık ve Kilis’te birçok taş yapı evler yaptım ve son olarak emekli olduktan sonra 1992 yılında İtalyan bir film artisti Türkiye’de eski Osmanlı tipi ev olarak film çekmek için İzmir’in Dikili kazasının Yahşibey köyü yakınında, deniz kenarında bir yer alıyor. Oraya eski Osmanlı tipi film çekmek için bir film platosu yapmak için usta aranıyor. Nevşehir’de çalışan Kilisli İsmail Köroğlu vasıtasıyla Kilis’e gelerek beni buldular ve ben yanıma dört usta ve yeteri kadar taş yonucu ustaları alarak ben işin başında durup yapılacak işleri tarif ederek beş ay gibi kısa bir zamanda aşağıdaki resimde görülen binayı yaptık.

7- Sayın Kale, siz Belediyede fen işlerinde çalışırken merhum İbrahim Hakkı Konyalı ile Abideleri ve Kitabeleri ile Kilis Tarihi için beraber çalıştınız. Bu konuda anlatacağın bir şey         var mı? Sonra kitaba girmeyen dokümanlar şimdi nerede?

7- Celal Varış’ın Belediye Başkanlığı döneminde Kilis tarihi yazılması için İbrahim Halil Konyalı ile bütün köyleri gezdim. Birçok kitabe onlar şimdi nerede bilmiyorum.

8- Sayın Kale yaptığınız bu araştırmaları bir kitap olarak yayınlayacak mısın? Bu konulara sizden sonra ele alacak kimse var mı, ne düşünüyorsunuz?

8- Şimdiye kadar yazdığım yazıları ve araştırmaları belki benden sonra çocuklarım yayınlayarak bir kitap haline getirirler.

9- Sayın Kale Kilis kültürü ile ilgili birçok konu var. Kilis’te Kuşçuluk, Kilis Kabadayıları (Dayılar) Kilis’te deliler gibi bunlara benzer konuları bilen yok, bu konulara devam edecek misiniz?

9- Kilis’te Kuşçular çoktu bunlar ekseriyetle muayyen günlerde evdeki kuşları toplarlar, akşamüzeri Kalleş tepesinden bırakırlar, buna Döküşük denir.

 

Kilis’teki Deliler                                   

 

Sezai’nin Delisi

Semir Hanımın Delisi

Kellüşün Delisi

Oylumlu Hasan

Eski Deli

Deli Garip

Deli Böke

Kilis’teki Sayılı Kabadayılar                                  

 

Ahmo Dayı

Kara Zekküş

Şemi Dayı

Mayıncı Bekir

Karabaş Ökkeş

Uzun Efendi

Mistikelo

Mamo Şahmaran

Mustafa Şahmaran

Kunduracı Ahmet

Aysa Çavuş

Köylü Abdullah

Hindo

Badeli Nahsen

10- Sayın Kale Kilis’in kültür varlıkları ile ilgili Valiliğin, Belediyenin, üniversitenin ve Kültür Müdürlüğünün neler yapması gerektiğini bize açıklar mısınız?

10- Kilis’te kültür varlıklarının yaşaması için araştırmacıların bir araya gelerek çalışması lazım, çünkü tüm araştırmacılar birbirinden habersiz aynı konu üzerinde çalışarak çoğu konuları incelememektedir, bir araya gelirse herkes ayrı bir konuda araştırma yapar ve tüm konulara el atılır.

YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.