Kilis Tarihinden

10 Ağu 2018 Cum 10:06
ArtıYazı BüyüklüğüEksi

Mehmet MISIRLIOĞLU

İnşaat Mühendisi

 

“Abideleri ve Kitabeleriyle Kilis Tarihi” adlı kitapta, Korus, Kurus (Horos) adı geçmektedir. GregoryAbu’l-Farac (BabHebraeus) Abu’l-Farac Tarihi adlı kitapta Kuris yerleşim yerinin adı, Kuros diye geçmektedir. (1)

Eski kaynaklar, Suriye’nin kuzeyinde merkezi Halep olan büyük bir Yanıhad krallığından bahsetmektedirler, M.Ö 1750-1550 yılları arasında yaşamış olan bu krallığa Hitit kralı I. Mürşit son vermiş ve Halep bundan sonra Hititlerin yönetimi altına girerek bu imparatorluğun en önemli eyalet merkezlerinden birini teşkil etmiştir. Bir müddet Mısır, Huni ve sonra da Mitanniler’in yönetimine geçen Halep, tekrar Hititlerin eline geçmiştir. Hititlerle ünlü Kadeş Antlaşması’nı yaparak Halep’in yönetimini de Hititlere bırakmak zorunda kalmıştır. (2)
Çok geçmeden bu defa Mısır firavunu II. Ramses Kuzey Suriye’de Mısır hâkimiyetini tesis etmek istemiş, fakat kesin bir sonuç elde edemeden Halep, Hititlerden sonra sırasıyla Artamiler, Asurlular ve İranlıların hâkimiyetine geçmiştir. Halep açısından oldukça sönük geçen bu dönemden sonra Selevkiler buraya hâkim olmuşlardır. Selevkiler zamanında (M.Ö. 301-281) Suriye’nin kuzeyinde Beroia ismiyle bir Makedonya kolonosinin kurulmuş olması Halep’in mukadderatında da önemli bir rol oynamıştır. Halep, M.O 64 yılında ise Roma imparatorluğu hâkimiyetine girmiştir. (3)
Heredot tarihinde Pers imparatoru Kurus adı geçmektedir. (4) Kilis civarındaki antik şehir Kuros (Kuris, koros) adıyla Pers imparatorluğunun kralı ile aynı ismi taşıması tesadüf mü, yoksa Kuros şehrini Pers imparatoru Kuros mu kurdurdu?
Kilis’i incelediğimizde, Kilis civarındaki Kurus şehri çeşitli kaynaklarda geçtiğini görmekteyiz. M. 685’de Kardu adası Emin Muhammed Kapadokya’ya gitti, Romalılar ile Asklabar (yani Slavlar) ona hücum ettiler ve Romalılar Kayseri civarında mağlup edildiler. Asklablar (Slavlar) ise Araplarla dost oldular ve 7.000 kadarı onlarla birlikte Antakya ve Kurus’da (Kilis’in 13 km mesafedeki kuzey batısında olan antik yerleşim yer) yerleştiler. Araplar bunlara kadınlar ve yiyecekler verdiler. (5)

MISIR Şİİ FATIMI DEVLETİ VEZİRİ YAKUP İBN-İ KİLİS
M. 969 yılında Mısır Şii Fatımilerin eline geçti. Fatımiler kısa bir sürede Filistin ve Suriye’ye hâkim oldu. (6) Fatimi hükümetleri imparatorluklarının
refahı ve etkinliğinin yayılması için ticaretin önemli olduğunu en başta görmüşlerdi. VEZİR YAKUP İBN-İ KİLİS ondan sonraki hükümdarlarında sürdüreceği ticari bir atılım yapmıştır. (7)
Emin ed-Din Taç er-Riyase Ebi el-Kasım Ali b. Muncip b. Suleyman eş-Şehir Bi-İbn es-Seyrafi el Mısri (ölüm 1147)’nin kaleme aldığı el-İşare İla Men Nal el -Vizare adlı eserinde, el-Aziz’in başlamak veziri Ya’kup b. Kilis’den başlamak üzere zamanına kadar gelen Fatımı vezirlerı ve icraatları hakkında bilgi vermiştir. (8) Fatımi Devletinde Türkler adlı kitabın sayfa 63’te Vezir ibn Kilis’in M.S. 976 yılında vezir olduğu anlaşılmaktadır. Fatımi Devletinin Vezir Yakup İbn. Kilis döneminde parlak bir dönem geçirdiği görülmektedir. (9)

HAÇLI SEFERLERİ DÖNEMİNDE KİLİS VE ÇEVRESİNDE MEYDANA GELEN SAVAŞLAR

Haçlı seferleri dönemini anlatan kaynaklar da, Kilis adı Kısas-ı Enbiya adlı kitapta “Haçlı fırkaları Kilis’te birleştiler ve 300.000 kişi ile gidip, Antakya’yı sardılar (10) şeklinde geçmektedir.

 

Ayrıca, Musul Emin (Kürboğa), erlerini toplayarak (Mercidabık)’a geldi. Halep kerlerinden başka Şam’ da Türk ve Arap askerleri onun başına toplandılar. Ve Melik Şah’ın kardeşinin oğlu (Dükak) ve Humus Deyi (Cenahüddevle), Sancar Deyi (Aslantaş), (Artıkoğlu Sakman) gibi meşhur kumandanlar onun yanında toplandılar. Antakya üzerine yürüdüler. (11) Şeklinde ifade edilmektedir. Haçlı seferlerinin Kilis çevresinden Türklerin katılımıyla olduğunu görüyoruz.

1096-1270 tarihleri arasından 8 adet Haçlı Seferi yapılmıştır. Bunlardan en önemlileri ilk dördü tarihte çok önemli yer tutmaktadır. Bu seferlere katılan tüm kişilerin kıyafetlerine ve silahlarına takılan haç işareti sebebiyle Haçlı seferleri denilmektedir. Haçlı Seferleri döneminde Kilis adı geçmemektedir. Kilis civarındaki Azaz (Azaz Uz’un bir çoğulu olup Oğuz diye anlam verenlerde vardır.) Kilisin kuzey batısında Karnebi köyü civarında olan Kurus antik kenti ve Ravanda yerleşim yerlerinin adları geçmektedir.
M. 1119’da Antakya senyörü olan büyük Frank kontu Roger, asker toplayıp Halep yakınında bir Müslüman şehri olan Azaz’a karşı yürüdü. Ertesi gün Türkler Franklara karşı hücuma geçtiler. Ermeni askerleri, Leon’un kumandası üzerine, Müslümanların üzerine yürüdüler. Müslümanlar tekrar şehre kapandılar. 0 şiddetli hücumlarla Azaz şehrini sıkıştırdı ve onları teslim olmağa mecbur kıldı. (12)
17 Şubat 1126 tarihinde İran aspasaları Pursuki ile Tuğtekin, İran’ın her tarafından toplanmış olan 40.000 kişilik büyük bir ordunun başında oldukları halde Frankların metin bir kalesi olan Azaz’a karşı yürüyüp şiddetle hücum ettiler. Pursuki kaleyi zap etmek ve Frankların kuvvetini ayakaltına almak için bütün gayretini sarf etti. O kaleye karşı oniki mancınık kurdurdu ve lağımlar açtırarak şehrin iki burcunu yıktı. Azaz, büyük bir tehlike içine düştü, muhafız kıtası da bütün ümidini kesti. Fakat Küdüs Kralı, Pursuki’nin tekrar Halep’e geldiğini duyunca derhal Antakya’ya gitti ve Frank askerlerini topladı. Kont Josselin acilen kralın yanına geldi. Sint-Gilles’in oğlu olan Trabulus kontu ile Dıluk kontu (Mahius) da oraya gittiler. Frank ordusu, 1300 Frank ve 500 Ermeni süvarisinden ve 4000 piyade askerinden müteşekkildi. Kudüs kralı, Kurııs üzerin yürüdü. Bunu haber alan İran kumandanı, askerleriyle beraber Halep yakınına geldi. Franklar ağırlıklarını Kurus’da bırakıp süratle Azaz’a doğru ilerlediler. Onlar, Azaz’ın hemen bir harabeye dönmüş olduğunu ve Müslümanların eline düşmek üzere bulunduğunu gördüler. (13)

KİLİS ve ÇEVRESİNDE OLAN DOĞAL OLAYLAR; DEPREMLER VE KITLIKLAR

M. 865 yılında Antakya’da şiddetli zelzele oldu. 1500 büyük binayı tahrip etti ve şehir suni üzerindeki 90 kuleyi düşürdü. Yer altında korkunç ve tüyler ürpertici sesler işitiliyordu. Yer sarsıntıları bütün Suriye şehirlerinde birçok yerleri (Latakia, Cebele, Ladicea’yı) tahrip etti. Cebele’nin bütün ahalisi mahvoldular. (14)
M. 964’de Kilikya’da büyük bir kıtlık kopmuş ve Araplarnı çoğu burasını terk ederek Şam’a kaçmışlardı. Halep, Harran ve Edesse’de şiddetli kıtlıklar olmuştu.
Hicri 552 senesinde Suriye’de şiddetli depremler oldu. Hama, Şizer, Humus, Kürt Kalesi, Trablusşam, Antakya ve civar şehirler harap oldu, kaleler yıkıldı. Bu depremde Kilis büyük ölçüde hasar gördü. (15)

M. 1115 yılında son teşrinin 29’uncu gününde ve Arapların 6’ıncı ayının 29’uncu gününde son derece şiddetli bir zelzele oldu. Bu yüzden Bütün Maraş şehri yer altına gömüldü ve bütün şehir halkı için bir mezar oldu. Samosata’da birçok evler yıkıldı, Edessa surunun kulelerinden 13’ü düştü ve Harran surunun bir kısmı yıkıldı. (16)
KİLİS’TE KIPÇAK ve KUMAN (KAMAN)’LAR
Kilis’te mıntıka, yerleşim yeri adlarını incelediğimizde; Kilis’in Musabeyli ilçesinin Gündeğer Köyünün eski adı Kaman’dır.
Macar Türkologu Prof. Dr. László Rásonyi’nin Tuna Köprüleri adlı kitabından:
“KRASSO-SZORENY vilayetinde, 1478’de belirli bir rol oynamış ve kraldan milli soyluluk almış olan Gaman ailesi Kuman-knez menşeliydi. Kuman adı çok sayıda başka Kıpçak dilinde ve Kumanca da anlamı yaban domuzu, bazen de “Kahraman” idi. Şahıs adı olarak kullanılışına dair ise: Kazakça Erkaman, ay küçültme ekiyle başkırtca Kamanaydır. Kırgızların Manas Destanında Kös Kaman şeklinde geçmektedir. KAMAN adı Orta Asya’dan gelen bir Türkçe kelime olduğu gibi, Orta Asya’dan Balkanlara kadar geniş topraklarda kahramanlıklar göstermiş bir Türk boyunun adıdır. (17) Ne yazık ki böyle bir Türk ve kahraman adını taşıyan köyümüzün adı Gündeğer olarak değiştirilmiştir. Yetkili ve ilgililerden rica Gündeğer köyünün eski adı olan “KAMAN” adının yeniden verilmesidir.”

cumhuriyet

KİLİS’TE SABARLAR
Kilis ilimizin Polateli ilçesinin SABAR olan adı Ürünlü olarak değiştirilmiştir. Doğu Avrupa Türk Tarihi adlı kitap da Sabar adı, Suvar, Sabir, Sabar adıyla anılmaktadır. 15 Aralık 1976 yılında kaybettiğimiz, Macar, Türk Filolojisinin büyük üstadı, Gyula Nemeth; Sapar, Sapkökünden türediğini düşündüğü, Suvar adının göçer hayata uygun bir biçimde “Sapmak, yol değiştirmek” manasını taşıyabileceğini belirtmektedir. (19)
MO. III. Bin yılda Van Gölü ile Bağdat arasında yaşayan bir halkın adının Subar olduğu bilinmektedir. Kuhr’a göre Subartu kelimesi Mezopotamya’da kuzeyi ifade eden bir kelime idi ve Subar kelimesinin kuzeyli manasına gelmesi mümkündür. (20)
Doğu Avrupa Türk Devletleri adlı kitapta ise; 551 yılında İran-Bizans savaşında, Suvarlar hem Iran hem de Bizans ordusunda yer aldılar. (21) diye Sabarlar hakkında bilgi vermektedir.
Ayrıca Herodot tarihi adlı kitapta da hafif bir adam Maiotis gölünden Phsasis ve Kolkhis’e kadar aşılacak yol o kadar çok değildir. Zira bu iki bölge arasında bir tek ulus vardır, bunlar Saspeir’lerdir (Sabarlar) (22) diye söz edilmektedir.
__________________________
1- Abu’l —Farac (Bab Hebraeus) ABU’L-FARAC TARİH Süryaniceden İngilizceye Çeviren Ernest A. Wallis Budge, Türkçeye çeviren Ömer Rıza Doğrul-Türk Tarih Kurumu-1999 sh. 188, 213.
2- 17. Yüzyılda Haleb Eyaleti ve Türkmenleri. Doç. Dr. Enver Çakar
Elazığ 2006-Fırat Üniversitesi-Sh. 19.
3- 17. Yüzyılda Haleb Eyaleti ve Türkmenleri. Doç. Dr. Enver Çakar
Elazığ 2006-Fırat Üniversitesi-Sh. 20
4- Herodotos/Herodot Tarihi. Türkiye İş Bankası-Kültür Yayınları 2. Baskı-Çeviren Müntekin ÖKMEN, Sh. 30
5- ABU’L-FARAÇ TARİHİ Gregory Abu’l-Farac (Bar Hebraeus)
Süryaniceden İngilizceye çeviren Enest A. Walls Budge, Türkçeye
çeviren Ömer Rıza Doğrul, Türk Tarih Kurumu. 188.
6- Müslüman-Haçlı Siyasi İttifaklar Çıkarların Gölgesinde Haçlı
Seferleri Yeditepe Yayınları, Aydın Usta sh. 29
7- ORTADOĞU İki Bin Yıllık Ortadoğu Tarihi – BERNARD LEWIS – Arkadaş Yayınevi 5. baskı Çeviri Selen Y. Kölay Ankara-2007 Sayfa 95.
8- Fatımı Devletinde Türkler Nihat YAZILITAŞ. Türk Tarih Kurumu Basımevi Ankara 2009 sh. 13, 63
9- Fatımı Devletinde Türkler Nihat YAZILITAŞ, Türk Tarih Kurumu Basımevi Ankara 2009 sh.
10- Kısas-ı Enbiya Cilt II, Ahmet Cevdet, Hazırlayan Mahir İz, TC
Kültür Bakanlığı Yayınları/637, 1000 Temel Eser Dizisi /119, 2000
Ankara sh. 182.

11- Kısas-ı Enbiya Cilt II, Ahmet Cevdet, Hazırlayan Mahir İz, T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları/637. 1000 Temel Eser Dizisi /119, 2000 Ankara-sh. 185
12- URFALI MATEOS, Vekayi-Namesi (952-1136) ve Papaz Grigor’un Zeyli (1136-1162) Türkçeye çeviren Hrant D. Andreasyon, Notlar: Edouard Dulaurer ve Prof. Dr. Halil Yınanç çeviren), Türk Tarih Kurumu sh. 263-264.
13- URFALI MATEOS, Vekayi-Namesi (952-1136) ve Papaz Grigor’un Zeyli (1136—1162) Türkçeye çeviren Hrant D. Andreasyon. Notlar Edouard Dulaurer ve Prof. Dr. Halil Yınanç çeviren). Türk Tarih Kurumu sh. 282-283.
14- ABU’L-FARAÇ TARİHİ Gregory Abu’l-Farac (Bar Hebraeus) Süryaniceden İngilizceye çeviren Enest A. Walls Budge, Türkçeye çeviren Ömer Rıza Doğrul Türk Tarih Kurumu sh. 235.
15- Kültür Bakanlığı 1000 Temel Eser dizisinden. Ahmet Cevdet Paşa Kısas-ı Enbiya kitabı 5. cilt sahife 252.

16- ABU’L-FARAÇ TARHİ Gregory Abu’l-Farac (Bar Hebraeus) Süryaniceden İngilizceye çeviren Enest A. Wals Budge, Türkçeye çeviren Ömer Rıza Doğrul Türk Tarih Kurumu sh. 354.
17- Kilis’te Kıpçak ve Kuman (Kaman)lar, Mehmet MISIRLIOĞLU.
18, 19, 20, 21, 22- Doğu Avrupa Türk Tarihi, EditörLEr Osman KARATAY-Serkan ACAR, Baskı 2013 Kitabevi, Avrupa Hunları: Ali Ahmet BEYOĞLU. Sh. 190, 191, 192, 196, 130.

 

Benzer Haberler

ÇARP Trafik kazalarında hep önümüzdeki araca çarpıyormuşuz. Önünü göremeyen toplum için...

Yorum 
0

Kilis’in Bilinmeyen Yemek Çeşitleri-7 Metin MERCİMEK “OBURLUK YAPAN, SONUNDA AZ YEMEK...

Yorum 
0

M. Yahya EFE   Sevgili okurlarım, doğaya zarar veren insan gibi hiçbir varlık yoktur. Doğayı...

Yorum 
0


Yorumlar

İsim: E-posta: Yorumunuz:
*


SON EKLENEN HABERLER

KİTSO Müşterek Meslek Komite Toplan...

Ticaret ve Sanayi Odası (KİTSO) tarafından müşterek meslek komitesi toplantısı...

Gençlerle tanışma programı

Kilis İl Müftülüğü Gençlik Koordinatörlüğünce üniversiteli gençler...

Emeklinin alacağı zam miktarı belli...

Emekli maaşına yapılacak zam miktarı ile ilgili son dakika araştırmaları...

İYİ Parti’de il yönetim kurulu beli...

İYİ Parti Kilis İl Başkanı olarak atanan Ağa Gündoğmuş yeni yönetimini...

Çiftçiler ekim için hazırlanıyor...

Kilis’te hububat ekiminin yaygın olduğu bölgelerde yeni ekim sezonuna hazırlanan...

Kilis’te yeşil zeytin zamanı

Kilis’te kahvaltıların vazgeçilmezi sofralık yeşil zeytin tezgâhlarda...

Uyuşturucu ile hap yakalandı [ASAYİ...

Kilis’te polis tarafından bir evde yapılan aramada uyuşturucu ile hap yakalandı....

Aramızdan Ayrılanlar

Mehmet KEMERLİ (90) Saliha KORKUTAN (69) Muhammed TÜRKTUNÇ (01) Fayat ÇALIŞKAN...

Destekleme ve yetiştirme kursu deva...

Kilis İl Milli Eğitim Müdürü Muhammet Şahinkaya, Şehit Hasan Özüberk...

Kadınlara ilk yardım eğitimi

Kilis İl Sağlık Müdürlüğü ve Kilis Belediyesi’nin ortaklaşa organize...

Başkan Tiryaki Kilis’i gezdi

Kilis’e gelen Ankara Altındağ Belediye Başkanı Veysel Tiryaki tarihi yerleri...

Suriyeli öğrencilere trafik eğitimi...

Kilis Trafik Denetleme Şube Müdürlüğü, İlimizde Suriyeli öğrencilerin...

Yöresel Ürünler ve Zeytinyağı Festivaline üniversite de katıldı

Yöresel Ürünler ve Zeytinyağı Festi...

Geçtiğimiz hafta sonu Kilis Cumhuriyet Meydanı’nda düzenlenen ve kente özgü...

Umre ödüllü bilgi yarışmasına büyük...

Kilis İl Müftülüğü tarafından genç­le­re yö­ne­lik bil­gi ya­rış­ma­sı...

79. BOYUT / Ahmet BARUTÇU

ÇARP Trafik kazalarında hep önümüzdeki araca çarpıyormuşuz. Önünü göremeyen...

Kilis’in Bilinmeyen Yemek Çeş...

Kilis’in Bilinmeyen Yemek Çeşitleri-7 Metin MERCİMEK “OBURLUK YAPAN,...

Doğayı Katlettik, Yerine Saray Yapt...

M. Yahya EFE   Sevgili okurlarım, doğaya zarar veren insan gibi hiçbir...

Pastayı Yine Başkasına Kaptırdık!...

Enver KARAKILIÇ    Köklü bir kuruluşu ve saygınlığı olan gazetemiz...