Dolar 8,1772
Euro 9,8359
Altın 468,77
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
Kilis 28°C
Parçalı Bulutlu
Kilis
28°C
Parçalı Bulutlu
Per 28°C
Cum 30°C
Cts 33°C
Paz 33°C

Kilis’in Bir Kültür Değeri, Bir İnanç Mozaiği: “Kilis Havrası” (Sinagog)

A+
A-
25.03.2021
14
ABONE OL

Mutlu Naim SALİHOĞLU

ZeytinDalı Dergisi Yayın Koordinatörü

 

Kilis Yahudi Havrası (Sinagog) Kilis’te günümüze ulaşan tek Yahudi eseridir. Önce “Havra” kelimesinin ne anlama geldiğine bir bakalım. Havra: “Yahudilerin (Hz. Musa’nın dini olan Musevilik inancına mensup insanlar topluluğu) “Haham”ın (Yahudi – Musevi Din Adamı) eşliğinde ibadet etmek için toplandıkları yer, Musevi dinine mensup insanların bir araya gelerek ibadet ettikleri yer” anlamına gelmektedir.

Yahudilerin Kilis’e ne zaman geldikleri net olarak bilinmemekle birlikte İbrahim Hakkı Konyalı’nın “Kilis Tarihi” adlı eserinde 1897 yılında Kilis’te 523 Yahudi’nin yaşadığı belirtilmektedir. 19. Yüzyılın son çeyreğinde Kilis’te 300 Yahudi ailenin yaşadığı da kaynaklarda ifade edilir. Aynı kaynakta (avlaremoz.com web sitesi) “Türkiye’de çok bilinmeyen ve Arapça konuşan “Mizrahi” Yahudi Cemaati” tarafından bu havranın kullanıldığı, bu sinagogun aslında içinde “midraş” (Yahudilikte kutsal metinlerin haftalık sinagog toplantılarında okunması ve dinleyicilere ders şeklinde verilen ve açıklamalardan oluşan külliyat) gibi farklı bölümler içeren bir yapılar kompleksi olarak inşa edildiği belirtiliyor. Havranın orijinalinde Antakya ve Gaziantep sinagoglarında olduğu gibi bu sinagogun da “ehal” kısmı (yani sinagogda Tevrat rulolarının muhafaza edildiği kısım) yapının güney duvarında bulunduğu yine aynı kaynakta ifade ediliyor.

Havranın da 1886 yılında inşa edildiği tahmin edilmektedir. Kitabelerin birinde “Burası, cömert Moşe de Punto tarafından 5646 (1886) yılında inşa edilmiştir” yazılıdır. Sinagogun 1980’de İstanbul’da yaşayan Kilisli Yahudiler tarafından onarıldığı belirtilmektedir.

Kilis’te uzun yıllar yaşayan ve 1950’li yıllara kadar varlığını sürdüren Yahudilerin Kilis’teki tek ibadethanesi olan ve yıllarca metruk bir halde kendi haline terk edilmiş bir vaziyette ayakta durmaya çalışan bu havra, hahamhane, okul ve din görevlilerine ayrılan 3 kısım ve avlu ortasında altıgen bir havuzdan oluşmaktadır. Bayanlar kısmının erkekler kısmına göre iki kat daha büyük olduğu havranın, havuz süsü ve pencere kemeri üstlerinde Mührü Süleyman – Davut Yıldızı işlemesi, yine pencerelerin üstündeki kemelerde bitkisel motifler işlemeleri ve ahşap oymaların olduğu görülmektedir.

Havranın dış kısmına konulan tanıtım levhasında bu taş yapının Gaziantep-Kilis Yusuf Piçito Musevi Vakfına ait olduğu ve 2019 yılında Vakıflar Bölge Müdürlüğünce restorasyonunun yapıldığı yazmaktadır.

Not: Eski fotoğraflar avlaremoz internet sitesinden alınmıştır.

REKLAM ALANI
YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.