Dolar 17,9331
Euro 18,4099
Altın 1.039,38
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
Kilis 33°C
Açık
Kilis
33°C
Açık
Pts 35°C
Sal 36°C
Çar 36°C
Per 36°C

Kilisli Sadrazam Ömer Efendi

Kilisli Sadrazam Ömer Efendi
A+
A-
17.01.2015
295
ABONE OL

Mehmet Cemal ÇİFTÇİGÜZELİ

 

Kilis Tarihi ile alakalı olarak ancak mevcudu bulunmayan, belki sahaflarda zor da olsa talep üzerine getirilebilinecek iki eser vardır. Keşke yeniden basılabilse… Bir tanesi 1933’te yazılan Avukat Kadri Bey’in (Timurtaş), diğeri de bir dönem asistanlığını yaptığım İbrahim Hakkı Konyalı’nındır (1967).

Bazı Tarihçilere göre Türkmeneli Kilis 5, bazılarına göre de 10 bin seneliktir. Dolayısıyla Kilis Firavunlar, Asurlular, Fenikeliler, Hititliler, Acemler (İranlılar), Elenler (Yunanlılar), Selefkiler, Romalılar, Bizanslılar; İslam dünyasında da Emeviler, Abbasiler, Memlükler (Kölemenler) ve Osmanlı Cihan Devleti’nden kalan tarihi bulgular, kültürler, bölge özellikleri, medeniyeti, estetiği ve görsel malzemeleriyle dikkat çekmektedir.

KAYNAKLARA GÖRE KAÇ KİLİS VAR?

Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü’nün yayınladığı Osmanlı Yer Adları adlı eserde Kilis maddesine baktım. Kilis bu belgelerde; 1590’nde sancak, 1865’te Halep’e bağlı ilçe, İstiklal Savaşı’ndan başarı ve yüzümüzün akı ile çıkıp milli hudutlarımız yeniden çizilince 59 yaşındaki ilçe Kilis 1924’te Gaziantep’e bağlanıyor. Hatırlanacağı gibi 1995 yılında da vilayet olunuyor.

Aynı kaynaktan edindiğimiz bilgilere göre bir Kilis de Bosnahersek’te mevcut. Bugünkü sınırlarımız içindeki Kilis’e de o yıllarda “Ekradi Kilis” deniyormuş. Beylerden veya sülalelerden olabilir diye düşünüyorum. Balkanlardaki Kilis de iki ayrı kasaba. Rumeli Eyalet Sancağı Kilis (1537), Bosna Eyaleti Sancağı Kilis(1580) lehçe farkıyla birinci (i) düşerek Klis olmuş. Ayrıca Cilissa da deniyor. Bosna Eyaletindeki Kilis Sancak (1851-52). Bir başka adı da Kilis Maa Travnik. Travnik Osmanlı şehzadelerinin yetiştiği önemli kent.

Bir Kilis de Özbekistan’da bulunuyor. Almanya’da ise bir sanayi bölgesinin adı…

Genelkurmay Arşivlerine de girilerek keşke yeniden bir Kilis Tarihi yazılabilse. Çünkü Kilis’in tarihi kadar, insan kaynakları da o nispette zengin. Bu endişe de peşinden bir Kilis Ansiklopedisini getirir. Bu da Kilis’in tarihi dokusundan insan kaynaklarına; mutfak ürünlerinden, coğrafi yapısına; halk kültüründen maruflarına kadar tümünü madde madde içerir.

DÜNYANIN TANIDIĞI KİLİSLİ MARUF İNSANLAR

Kilis Mantık Okulu bunlardan bir tanesidir. Felsefe mantık çalışmalarına şöyle bir dönüp bakılırsa mevutu antika değerinde olan ve hâlâ tartışılabilen eserlerin üretildiğini görebiliriz. Bu çalışmalar felsefe eğitimi veren fakültelerin akademisyenlerini telif edildiği gün itibariyle hayrete düşürmektedir. Bir Aristo Mantığı okuyun, bir de Abdullah Enveri Efendi’ninkini. Bir fikir ancak böyle üretilir nedenini, niçinini, nasılını ararken.

Arif Akçabay, bugünkü nesillerin de nasibini aldığı dünya çapında bir matematikçi. 1940’lı yıllardan başlayarak 1980’li yıllara değin liselerimizde okutulan cebir, geometri, trigonometri gibi pozitif dallarda Arif Akçabay tamı tamına bir otoritedir. Prof. Dr. Faruk Kadri Timurtaş uluslararası boyutu olan bir Osmanlı Türkçesi ilim adamıdır.

Sadece Mercidabık mı Kilis’i 24 Ağustos günleri gündeme taşıyan? Yavuz Sultan Selim Han’ın Tılhabeş’te otağ-ı hümayun kurması mı?

GÜÇ VE KUVVET TEMSİLİ BİRİ

İstanbul Beyoğlu’nda Kilisli Hanifi Can’ın koleksiyonundan Kilis’in eskimez tarihi ile yeni bilgiler de ediniyoruz fotoğraflarla. Üç ilahi dinin mensupları bir arada yıllarca sorunsuz yaşamış, özgürce ibadetlerini ediyor, hayatlarını keyifle sürdürüyorlar. Aynı kültürü paylaşıyor, aynı medeniyetin yansımasını görüyorlar. Koyun eti ve bulgur her üç ilahi dinin mutfak kültüründe önemli bir yer ediniyor. Musiki de aynı serzenişler ve mutluluklar var. Mahremiyetler korunurken, ‘Çıfıt’ denilen Yahudi mezarlıkları ayrı, Müslümanların kabristanı da ayrıydı. Sanatları ve kültürleri mezar taşlarına yansıyordu. Bütün bunlar ortak kültürün bir yansımasıydı.

Adaçayı, anason, biberiye, kuşdili, tavşan otu, rosmarin, çoban çökerten, deve dikeni, kuzukulağı, çörek otu, dârıfülfül, kenger, pirpirim, defneyaprağı gibi bitkilerin halka hangi hastalıkta tedavi olarak geçerli olabileceği, ruhi sıkıntıları sonlandıracağı, hazmı kolaylaştıracağı, mideyi yormayacağı, yaraları iyi edeceği Attar Nabi gibi uzmanlarından aktarılırdı. Hazırlanıp yayına girecek bir Kilis Tarihi ve de Kilis Ansiklopedisi’ni açıp baktığınızda günün her saati size iyi gelebilecek bir tavsiye ile karşılaşmanız mümkündür.

Bir Hollywood yapımı olan ve aylarca kapalı gişe oynayan Samson Dalila filminin esinlenmesi, etkilenmesi Yakup Aleyhisselam’ın 12 çocuğundan biri olan Kilis’te meftun Şem’in Nebi’nin hayatından kaynak alınmıştır. Şem’un Nebi insanları putlara değil, Allah’a çağırmıştır. Gücü ve kuvveti bir efsane olmuştu. Kuşaktan kuşağa anlatılmış, inancı için bir devenin çene kemiğinden yaptığı silahla 84 yıl savaşmıştı. Kütküt Dede’nin de bir draması vardır. Her iki yatır da bugün Kilis’te ziyaretçileriyle dikkat çekmektedir. Ansiklopediye girebilecek o kadar çok evliya, enbiya, eren, kanaat önderi, hukukçu, âlim, felsefeci, sanatçı, şair, edip, hekim var ki tanıdıkça gururumuz oluyor. Dolayısıyla Kilis’in insan kaynağı çok güçlüdür.

Kilis’in tabiat örtüsü bambaşka özelliği barındırır. “Kilis karası üzümü” bugün batı ülkelerinden sürekli siparişi alınan önemli bir lezzet ve şifa kaynağı olmuştur. Uluslararası tıp ve bitki literatüründe yer almaktadır. Bir Kilis Tarihi ve Ansiklopedisi hazırlanırsa yeni kuşakları müstakbele motive eder. “Ben de öyle faydalı bir insan olacağım” diye düşünmeye vesile olur.

İLKLER ve ÖNDEKİLER

Topaloğlu Ailesi’nden Hacı Süleyman Ağa ilk Kilis Belediye Başkanı’dır. Fazlıağa Sülalesinden Hacı Yusuf Ağa bunu hizmeti ikinci isim olarak devam ettirmiştir. Bu dönemde belediye meclisinde “Şuhut” adında bir de Musevi Türk vatandaşı görev yapıyor ayrıca. Kilis’in aile çeteleleri de belli başlı önemli bir kaynaktır. Canbolat Sülalesi buna örnek olarak verilebilinir. Çünkü bütün Ortadoğu’da bu ailenin veyahut sülalenin değişik boyutta devamını bulmak mümkün…

İlk kaymakamımız, ilk milletvekilimiz derken ilk bakanımıza sıra geliyor: Kilisli Nedim Ökmen 1950-1960 yılları arasında ziraat ve maliye bakanı olmak üzere TBMM Kahramanmaraş milletvekili olarak görev yaptı. 27 Mayıs Askeri Darbesi sonucu Yassıada’da idamla yargılandı. Adı bugün Kilis’in unutulmazları arasında zikrediliyor. Daha sonra Kilisli bakanların devamı geldi: Mehmet Turgut(Bursa), Ahmet Taner Kışlalı(Ankara), Yüksel Çakmur (İzmir).

Genelkurmay Başkanı olarak Doğan Güreş, Hava Kuvvetleri Komutanı olarak da Safter Necioğlu bu insan kaynağımızın güzelliğini ve başarısını ortaya çıkarıyor.

ÇAKALLI KÖYÜ’NDEN BABIÂLİ’YE UZANAN YOL

Peki “Kilisli bir Başbakan var mı?” sorusu akla kafamızı meşgul ediyor.

Çakallı Ömer Efendi.

Kilis’in Çakallı köyünde dünyaya geliyor. Ancak bu köye Çukur Çakallı ve Kuskunduran’ı da dâhil edebilir miyiz diye düşünenler için ortak payda ve tarihe mal olmuş ismiyle Kilisli Çakallı Ömer Efendi. Her üç köy de Türkmen beldesi katıksız ve karışıksız. Homojen bir yapıya sahip… Aynı Abidinpaşa, Bölük, Deveciler, Ketenciler, Kalaycılar, Nurettin, Tırıklı vs. mahalleleri gibi.

Çakallı Ömer Efendi Kilis Medreselerinde eğitim görüyor. Üstün zekâsı, intikali, gayreti ve üretimi ile dikkat çekiyor. Medrese hocalarının tavassutu ile İstanbul Medreselerine gönderiliyor daha da yüksek eğitim görmesi için.

Çakallı Ömer Efendi’yi yapılan imtihanla Endurun kabul ediyor. Öylesine parlak bir istikbal vaat ediyor ki Babıâli’nin dikkatinden kaçmıyor. Yani İstanbul (Babıâli) Hükümeti yakın takibe alıyor bu zeki, çalışkan, donanımlı ve birikimi olan insanı, kamu görevlisini, devlet adamını. Hizmet ve unvan veriliyor. Başarılı çalışmaları karşılığında “sadrazam” oluyor. Az da olsa bu bilgiler Avukat Kadri Bey’in Kilis Tarihi’nde mevcut. Arka planını genç araştırmacılara ve tarihçilere bırakalım,  öyle kolaycı da olmayalım?

Kilis’in insan kaynağı güçlü… Toprağı bereketli. Ürünü çeşitli ve renklidir. Yeni bir Kilis Tarihi ve Kilis Ansiklopedisi yarının ülke yönetiminde görev alacak gençlere ufuk gösterecek, yol salık verecektir.

Ne dersiniz?…

YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.