Kilis’teki Mahalle/Sokak Adları ve Anlamları Üzerine Bir İnceleme

28 Kas 2020 Cts 9:18
ArtıYazı BüyüklüğüEksi

Mutlu Naim SALİHOĞLU

 

Bu araştırmamızda Kilis’teki bazı mahalle, sokak ve cadde adları ile bu adların anlamlarını, kökenlerini, veriliş sebeplerini incelemeye çalıştık. Bu çalışmayı ya-parken de mümkün olduğu kadar Kilis’e özgü, enteresan, tarihsel ve orijinal adları ayıklayarak derlemeyi amaçladık. Kilis’teki mahalle, sokak ve caddelere verilen adların çoğunlukla o mahallenin ya da semtin eşrafının, önde gelen kişilerinin veya ailelerinin adları olduğunu belirtmekte yarar var. Bunun yanında tarihi kişilikler, devlet adamları, kuvayi milliye önderleri, askerler, şair/yazarların da adları mahalle/sokaklara verilen adlar arasında bulunmakta. Bilinmesi gereken diğer konu da, mahalle/sokak adlarının bir kısmının da, Kilis’teki Türkmen boy ve aşiretlerinin adları oluşudur.

Yaptığımız bu araştırmada eksik ifade ettiğimiz, ya da belki hatalı bilgiler verdiğimiz yerler olabilir. Bu konuda yeterli yazılı kaynak/kişi olmayışından bu çalışmamız sınırlı ölçüde kalmaktadır. O yüzden konunun bu şekilde değerlendirilmesini arzu ediyoruz. Yukarıda da ifade ettiğimiz gibi yüzlerce mahalle/sokak ismi arasından mümkün olduğunca özellikli olan, Kilis’in kültürüne, yaşamına özgü, Kilis’e mal olmuş, Kilis’le bütünleşmiş adlara yer vermeye dikkat ettik. ZeytinDalı’nın bundan sonraki say-sında da köy ve yöre adlarının anlamlarıyla ilgili bir çalışmayı sizlerle paylaşmak istiyoruz. Şimdi dilerseniz “Kilis”in anlamıyla başlayalım. Tarihte Crrhus, Kiris, Kiliz gibi adlarla anılan Kilis kelimesinin, efendi, düzlük, bir araya toplanma anlamına geldiği kaynaklarda belirtilmektedir.

Abdi Oymağı Mahallesi: Kilis’teki Türkmen aşireti/oymaklarından birinin reisi.

Cüneyne Sokağı/Camisi: Arapça kökenli bir isim olup, “küçük cennetçik” anlamına gelmektedir.

Debboy Sokak: Cumhuriyet öncesi dönemde askeri kışla olarak kullanılan yer ve bu kışlanın deposu. Diğer söylencede ise, 1800′lü yıllarda Rişvan Aşireti Reisi Hacıömeroğlu Veli Ağa’nın atlı adamları için kullandığı kışla. Şimdiki Hürriyet İlköğretim Okulu’nun buluduğu alan.

sokak

Murtaza Caddesi: Osmanlı döneminde Halep Valiliği görevinde de bulunan Murtaza Paşa’nın isminden gelmektedir. Kilis zabiti ve voyvodasıdır. Aynı adda bir de camisi bulunmaktadır.

Canbolat Sokağı: Kilis’in imarı için Osmanlı tarafından “Sancak Beyi” olarak görevlendirilen Canbolat Paşa’nın isminden gelmektedir.

Faruk Timurtaş Sokağı: Türk Dili ve Edebiyatı alanında uzman, Türkolog profesör. Diğer ismi Kadri olup, edebiyat ve dil alanında kitapları bulunmaktadır.

Muallim Rıfat Bilge Mahallesi: Kilisli öğretmen, dilbilimci ve tercüman. Divan-ı Lügat’it Türk’ü günümüz Türkçesine kazandıran kişi.

Mücahit Bey Sokağı: İstiklâl Savaşı yıllarındaki Kilis Kuvayi Milliye kahramanlarından.

Abuşağa Sokağı: Kilis’te yerleşik Türkmen Celikanlı Aşireti’nin önde gelenlerinden. Eski Tarım Bakanı Nedim Ökmen’in babasının adıdır. Önceki adlandırmada “Amuş Ağa” olarak geçmektedir.

Nemika Caddesi: Kilis’in önde gelenlerinden Davut Ağa’nın torununun adı.

Kafaf Çeşme Sokağı: Kelime anlamıyla eski dilde kafaf/kavaf; mest, ayakkabı yapan zanaatkârlara verilen ad. Çeşmeyi yaptıran kişinin mesleğinden dolayı bu ad verilmiştir.

Mercidabık Caddesi: Günümüzde Yavuzlu (Tilhabeş) beldesi topraklarında olan, geçmişte Osmanlı-Memluklar arasında geçen “Mercidabık Savaşı”nın yapıldığı alanın adıdır. Kelime anlamıyla Merc: Çayırlık, Dabık: Halep’in kuzeyindeki kasabanın adıdır. Sonuç itibariyle ‘Dabık Çayırı’ anlamına gelmektedir. Kelime köken itibariyle Arapçadır.

Aşıt Mahallesi: Kilis’te yerleşik Türkmen boylarından “Bayat”ların “Aşıklu” kolunun adı olduğu yönünde söylence vardır. Önceleri “Aşit” de denmiştir.

Şörhabil Caddesi: Hz. Peygamber Efendimizin vahiy kâtiplerinden Şurahbil Bin Hasene’nin adıdır.

İslam Bey Caddesi: İstiklâl Savaşı yıllarındaki Kilis Kuvayi Milliye kahramanlarından.

Demirciler Mahallesi: Kilis’teki Türkmen “Avşar” boyunun bir kolunun adıdır. Kaynaklarda önceki adı “Demürciler” şeklinde geçmektedir.

Hacı Bekir Bey Sokağı: Kilisli mutasavvıf ve kanaat önderi… Canbolat ailesindendir ve Tekye Camii’nde türbesi bulunmaktadır.

Eşref Kasteli Caddesi: Memluklar dönemi Kilis’te, Mısır Çerkez Kölemen Hükümdarı “Melikü’l Eşref Kayıtbay” adına yaptırılan çeşmeden dolayı bu adı almıştır.

Deveciler Mahallesi: Eski dönemlerde Kilis-Halep arasındaki ticarette kullanılan develerin konakladığı mekânın adı.

Dr. Alâeddin Yavaşça Caddesi: Kilisli büyük bestekâr, tıp doktoru, müzik profesörü ve devlet sanatçısı.

Ahmet Taner Kışlalı Caddesi: Kilisli yazar, profesör. Suikaste kurban gitmiştir.

Prof. Haluk Timurtaş Caddesi: Ekonomist, akademisyen ve tercüman.

Kesmelik Sokağı: Eski dönemde Kilis’te ev ve yapılarda kullanılan taşların yontulduğu, şekillendirildiği mevkiinin adı, taş ocağı.

Nahaslı Çeşme Sokağı: Eski dilde “bakır tas” anlamına gelen “nahas”tan dolayı bu ad verilmiştir. Bakır tasın bulunduğu çeşme anlamındadır. Eskiden çeşmelerimizde su içmek için çeşmeye zincirle bağlı bakır taslar bulunurdu.

Şehit Sakıp Caddesi: İstiklâl Savaşı yıllarındaki Kilis Kuvayi Milliye kahramanlarından. Şehit düşen tek Kuvayi Milliye önderidir.

akcurun

Akcurun Caddesi: Curun; içinde su biriktirilen taştan ya da mermerden oyulmuş hamam kurnası demektir. Dolayısıyla beyaz küvet anlamına geliyor. Yine atların su içebilmesi için yapılmış su yalağı. (Kilis’te at arabalarının olduğu dönemlerde atlar sularını çeşmelerin önlerindeki bu yalaklardan içerlerdi.) İkinci söylencede ise Türkmen aşiretlerinden bir boyun adı…

Kurdağa Caddesi: Aynı adda çeşmesi de vardır. Eski dönemde 1635 yılında Kilis’te görev yapan voyvoda.

İnnaplıkütah Mahallesi: Eski dilde “innap”: Bir ağaç türü, “kutah”: kısa. Dolayısıyla kısa ağaç anlamına gelmektedir. İnnab-ı kutah farsça bir kelimedir.

Arasa Çarşısı Caddesi: Eskiden Kadı Camisi arkasından Alacacı (Katran) Camisi ve Sabah Pazarı yönündeki alanda bulunan, üstü kapalı ve karşılıklı dükkânlara verilen addır. Önceleri bu dükkânlara “arasa” denirmiş. Bu çarşının diğer adları Hasırcılar ve Zembilciler çarşısıdır.

İslam Bey Mahallesi: İstiklâl Savaşı yıllarındaki Kilis Kuvayi Milliye önderlerinden.

Dolap Pazarı Caddesi: Önceleri, Öğretmenevi karşısındaki ziyaret ile Kemaliye İlkokulu arasında, Özyurt Sineması’nın arka kapısının da olduğu, sol taraftaki çıkmaz sokakta bulunan “su değirmeni” sebebiyle bu adı almıştır. At koşularak çekilen bu su değirmenine önceleri “dolap” denirmiş. “Koca Hamamı”nda bu su kullanılırdı.

Odun Pazarı: Önceleri başta meşe, ceviz ve gürgen ağaçları olmak üzere birçok ağaçtan yapılan odun ve kerestelerin satıldığı yerin adı. Kereste ve oduna ihtiyacı olan kişilerin alış-veriş yaptıkları yer olmasından dolayı bu adı almıştır.

Sabah Pazarı: Şimdiki yeriyle birlikte önceleri, Şehitler Parkı, Mevlevihane ve Kartalbey Parkı civarlarında kurulan bu sebze-meyve pazarlarından, genelde sabahları yapılan alışverişten dolayı bu adı almıştır.

Ali Metin Dirimtekin Caddesi: 1960′taki sıkıyönetim döneminde Kilis’te kaymakamlık ve belediye başkanlığı yapmıştır. Kilis’e önemli hizmetleri olan bir yöneticidir.

Nedim Ökmen Mahallesi: Kilisli eski Tarım Bakanı, Abuş Ağa’nın oğlu.

Selvili Medrese Sokağı: Adını Akcurun’daki eskiden medrese olarak kullanılan evin avlusunda bulunan selvi ağacından almaktadır.

Dr. Hasan Kâmil Altınbaş Caddesi: Kilis’in eski doktorlarından ve nüktedan, hazırcevap kişiliği ile ön plana çıkmış, halkın sempatisini kazanmış kişiliklerinden biri.

Kelleci Mecit Sokağı: Kilis’in nüktedan ve esprili kişiliği ile ön plana çıkmış şairlerinden. Aynı zamanda “Eşekler Cemiyeti”nin kurucusu.

Meşetlik Mahallesi: Arapçada meşhetlik, şehitlik anlamına gelmektedir. Kilis’te “Odun Pazarı” olarak adlandırılan yere verilen bir ad olup, savaşta şehit düşenler için yapılan mezarlarla ortaya çıkmıştır. Şu an Odun Pazarı’nda 3 adet mezar bulunmaktadır.

Müslüman Bey Mahallesi: İstiklâl Savaşı yıllarındaki Kilis Kuvayi Milliye kahramanlarından.

Saraç Mehmet Çavuş Mahallesi: Kuvayi Milliye kahramanlarından. Atatürk’ün 28 Ekim 1918′de Halep Katma tren istasyonundan Kilis’e gelişinde, şehre girerken arabasını durdurup parola-işareti soran kişi. Atatürk’ün “İlk ayak bastığım Türk toprağındaki bu uyanıklığa cidden hayran kaldım ve bir daha iman ettim ki bu millet asla ölmeyecektir” sözünü bu olaydan sonra ifade ettiği söylenir.

Hocazâde Abdullah Enveri Sokağı: Büyük ilim adamı ve mantıkçı.

Musalla Sokağı: Eskiden topluca cenaze namazının kılındığı yer olmasından dolayı bu ad verilmiş.

Müftü Muharrem Efendi Caddesi: Eski ilim adamı, Kilis Müftüsü. Sağıroğlu ailesindendir.

İpşir Paşa Caddesi: İpşir/Apsıl kelimesinin Abhazya kökenli bir lâkap olduğu kaynaklarda belirtilmektedir. Diğer söylencede Apsıl, Abaza kabilelerinden birinin adıdır. Abaza İpşir Paşa, sadrazamlık ve Halep Valiliği görevlerinde bulunmuştur.

Şıhabdullah Mahallesi: Cumhuriyet öncesi dönemlerde yaşamış, halkın saygı ve itibarını kazanmış bir mutasavvıf.

Necip Asım Yazıksız Sokağı: Kilisli dilbilimci, emekli asker ve eski milletvekili.

Av. Kadri Timurtaş Sokağı: Hukukçu, yazar. 1932 tarihli “Kilis Tarihi” adlı kitabın yazarıdır.

Fakı Ali Çıkmazı

Fakı Ali Çıkmazı: Fakı Ali, eskiden kulak rahatsızlıklarına bakan biridir. Anlatılan söylencede, kulak rahatsızlığı olan bir kişinin, Fakı Ali’ye muayenesinden sonra rahatsızlığının artması sonucu halk arasında “Fakı Ali’ye yazdırdık, daha beter azdırdık” şeklindeki esprili özdeyiş hafızalara yerleşmiştir.

Tırıklı Mahallesi: Türkmen iskânında Kilis ve yöresine yerleşen bir Türkmen aşiretinin ismi.

Büyükkütah Mahallesi/Küçükkütah: Kütah, Farsça ‘kısa’ demektir. Çok kısa, en kısa anlamına gelmektedir.

Kartal Bey Sokağı: İstiklâl Savaşı yıllarındaki Kilis Kuvayi Milliye kahramanlarından.

Bölük Mahallesi: Eski Kilis Ortaokulu şimdiki Mehmet Uluğ Can İlköğretim Okulu’nun karşısında bulunan askeri kışladaki bölükten gelen bir addır.

Akpınar Mahallesi: Billur, temiz ve kristal parçaları şeklinde kaynayan pınardan dolayı bu ad verilmiştir.

———————————————————————-

Yararlanılan yayın: Kilis Tarihi, İbrahim Hakkı Konyalı.

Kaynak kişiler: Abdulhamit Tektuna, Duran Kale.

(Ayrıca Kilis Belediyesi Numarataj Servisi’ne katkıları için teşekkür ederiz. M.N.S)

(ZeytinDalı Dergisi, sayı: 60)

Benzer Haberler

BURUN Çok konuşan adamın burnunu kesmişler. Acaba her şeye burnunu sokmasın diye mi?!…...

Yorum 
0

Alaiddin ÖZKAR   Anayasanın 73’üncü maddesinin de vergi adaletini “Herkes, kamu giderlerini...

Yorum 
0

Metin MERCİMEK “BU AKŞAM, BÜTÜN MEYHANELERİ DOLAŞTIM İSTANBULUN SENİ ARADIM KADEHLERDEKİ...

Yorum 
0


Yorumlar

İsim: E-posta: Yorumunuz:
*


SON EKLENEN HABERLER

79. BOYUT / Ahmet BARUTÇU

BURUN Çok konuşan adamın burnunu kesmişler. Acaba her şeye burnunu sokmasın...

Tortum Hidroelektrik Santralinin Öz...

Türkiye Cumhuriyeti Hazine ve Maliye Bakanlığı Özelleştirme İdaresi Başkanlığı...

Kayseri Havalimanı – Şehir iç...

 Kayseri Havalimanı – Şehir Merkezi – Otogar ve tersi yönde yapılacak...

Türkiye’de Vergi Adaleti Var mı?...

Alaiddin ÖZKAR   Anayasanın 73’üncü maddesinin de vergi adaletini “Herkes,...

İspanyol Meyhanesinde Seni Aradım

Metin MERCİMEK “BU AKŞAM, BÜTÜN MEYHANELERİ DOLAŞTIM İSTANBULUN SENİ...

Hatim Düğünü

Adviye ERTEKİN YÜKSEL   Adıyaman/Besni’den yaz olunca Kilis’e...

Kişiliğin Özü Sevgidir

M. Yahya EFE Sevgili okurlarım; sevgi, yeryüzündeki tüm canlılara bahşedilmiş...

2021 Yılında Hatırlatma; Türk İstik...

Mehmet Cemal ÇİFTÇİGÜZELİ   İstiklal Marşı Yazarı Mehmet Akif Ersoy...

İstanbul’da Milli Emlak Daire...

Mülkiyeti İstanbul Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü Avrupa Yakası...

Hz. Fâtımâ (Aleyhisselam) İyi Bir Ö...

Uğur KEPEKÇİ   Dinimiz İslâm bize gelinceye kadar onu taşıyan Ehl-i...

6 YILDIR ÇÜRÜMEYE BIRAKILDI

Kilis’te 2002 yılında yapılan ve yıllarca otel, restoran, toplantı ve sergi...

“Organik bal üretiminde marka olaca...

Kilis Arı Yetiştiriciler Birliği Başkanı Ali Rıza Açıkel, Kilis’in daha...

Eşini darp ederek altınlarını aldı ...

Kilis’te Suriyeli bir şahıs, eşini darp ettikten sonra altınlarını aldı....

Kilis’te 2 bin 151 daireye yapı ruh...

TÜİK tarafından yapılan açıklamada, yapı izin istatistikleri 2020 yılı...

İlkbahar dönemi şap ve LSD (çiçek) ...

Hayvan Hastalıkları ile Mücadele ve Hayvan Hareketleri Kontrol Genelgesi gereğince...

Sinema salonları 1 ay daha kapalı

Valisi Recep Soytürk başkanlığında toplanan Kilis İl Umumi Hıfzıssıhha...

Katar Kızılayı ile işbirliği

Kızılay Kilis Şube Başkanı Adnan Erdoğan, Katar Kızılayı ile işbirliği...