Osmanlı Meclis-i Meb’usanı Halep ve Ayıntap Mebusları

13 Mar 2018 Sal 9:31
ArtıYazı BüyüklüğüEksi

Mehmet YALVAÇ

Sayın İbrahim Beşe’yi önceleri bir Kilisli olarak tanırdık. Daha sonra eczacılık fakültesini bitirdiğini öğrendik. Bir süre Kilis’te eczacı olarak çalıştıktan sonra Ankara’ya yerleşmiş. Mesleğine emekli oluncaya kadar burada devam etmiş. Bir ara eski Genelkurmay Başkanı Orgeneral Sayın Doğan Güreş’in Kilis Milletvekili seçilmesiyle Sayın Eczacı İbrahim Beşe’nin danışmanlık görevi yaptığı yıllarda tanışmıştık.

Meslek hayatımızın Kilis dışında geçmesi nedeniyle birçok arkadaşımızla görüşme imkânı bulamamıştık. Emekli olduktan sonra Ankara’ya yerleştik. Kilis Kültür Derneği Genel Merkezinde yıllardır görüşemediğimiz arkadaşlarla yeniden buluştuk. Sayın İbrahim Beşe ile dostluğumuz burada gelişti. Daha önceki yayınladığı kitapları ile ilgili yazılar da yazmıştık. Bugün de yazdığı iki kitabı ile ilgili yazımızı yazıyoruz.

Sayın İbrahim Beşe eczacı olmasına rağmen Kilis’le ilgili çeşitli kitaplar yayınlamaktadır. Kendisi Kilis sevdalısı olduğunu söyler. Kilis’imizde birçok kişi kendisini Kilis sevdalısı olarak belirterek çeşitli konularda kitap yazmışlardır. İbrahim Bey yalnız kitap yazmakla yetinmemiş. Kent Gazetesinde de Kilis’le ilgili çeşitli konularda da yazılar yazmaktadır. Biz her dönemde Kilis’imize hizmet edenleri rahmetle ve yaşayanları saygı ile anıyoruz.
Sayın Beşe diğer kitaplarının sunuş kısmında olduğu gibi bu kitabında da “Bu çalışmayı hazırlayan bendeniz, lisans öğreniminde fen bilimine dayalı bir eğitim almış bir eczacı olarak, bu kitapta eksiklerin bulunmasını kaçınılmaz bulmaktayım. Umarım konunun uzmanlarınca bu eksiklikler düzeltilerek, daha iyiye ulaşma yolu açılır. Amacım başarabildiğim kadarıyla Osmanlı Meclis-i Meb’usan’ında Halep ve Ayıntap Meb’uslarının meclis faaliyetlerine dikkat çekmek, o günkü koşullarda gösterilen gayretleri, çabaları ortaya koymaktır. Böylece Osmanlı dönemi parlamentosu ile günümüz parlamentoları arasında mukayese imkânı sağlayarak, siyaset ve sosyal açıdan eksiklerimizi veya geliştirdiklerimizi gösterme gayretidir. Dilerim bu kitabı hazırlarken benim yaptığım gibi Osmanlı Meclis-i Meb’usanın bir koltuğuna oturup, Halep ve Ayıntap meb’uslarının faaliyetlerini bir film şeridi gibi izleme olanağı bulursunuz” demektedir. Biz kitabı bu duygularla okuduk. Yararlandık.

Kitap: Kapak, İçindekiler, Sunuş, Giriş, I. Meşrutiyet, II. Meşrutiyet Dönemi ve Üçüncü Bölümden oluşmaktadır. Toplam 311 sayfadır.

Bilim adamlarının yazdıkları kitapların bir kısmında baş veya son sayfalarda doğru yanlış cetveli konur… Bu kitapta bir cetvel konacak kadar hata yoktur.

Osmanlı Devleti’nde yapılan ilk seçimlerin 15 Ocak-15 Şubat 1877 tarihlerinde yapıldığı belirtilmektedir.

Osmanlı döneminde 1. Meşrutiyetten başlayarak 1877, 1908, 1914 ve 1919 yılında genel seçimler yapılmıştır.
Genel bir ifadeyle her elli bin erkek seçmenin, yine bir erkek meb’us seçeceğini belirtmiştir. Memur olanlar seçildiği takdirde ikisinden birini tercih edeceklerdir. Osmanlı vatandaşı olmayanlar, yabancı bir devletin hizmetine haiz olanlar, Türkçe bilmeyenler, otuz yaşından küçük olanlar, seçim zamanında bir kimsenin hizmetinde bulunanlar iflas etmiş olup da iade-i itibar edilmemiş olanlar. Yurtdışına çıkarılmasına karar verilmiş, medeni haklarından mahrum edilmiş olanlar. Yabancı vatandaşlık iddiasında bulunanlar. Seçildiği vilayet halkından olmayanlar meb’us olamamaktadır. Meb’us sayısı 130 idi. Bunların 70 kişisi Müslüman ve 50 kişisi gayrimüslimlerden seçilmesi belirlenmiştir. Daha sonraki seçimlerde bu şartların bir kısmı değişmiştir. Bu mecliste dört Halepli seçilmişti. Bunlar:
1- Halep, Sadi Efendi,
2- Halep Abdülnafi Efendi,
3- Halep Hüseyin Efendi,
4- Halep Manuk Karacıyan Efendi.

Meclis-i Umumi’de siyasi partiler yoktur.
Halep meb’uslarının mecliste çeşitli konularda sorular sorduklarını görüyoruz. Parmak kaldırıp indirmemişler. Ülkenin ve Halep yöresinin çeşitli sorunları ile ilgili önergeler sunmuşlardır.
Meclis-i Meb’usan’ın 11. devresinde aynı kişiler yeniden meb’us seçilmişlerdir.

II. Meşrutiyet 1. Dönem Meclis-i Meb’usan Seçimleri

1908 Seçimleri, tarihimizin ilk çok partili seçimidir. Seçimlere iki parti katıldı. İttihat ve Terakki ile Prens Sabahattin’in merkeziyetçi karşıtı görüşlerini savunan Ahrar Fırkası. Seçimlerde meb’uslukların tümüne yakınını İttihat ve Terakki listeleri kazandı.
1908 Meclis-i Meb’usan’a 1. Dönemde Halep’ten:
1- Abdülnafi Paşa,
2- Mehmet Bahaeddin Efendi,
3- Mer’i Paşa,
4- Mes’ut Efendi,
5- Mustafa Efendi (Devlet-i Şura’ya atanması sebebiyle ara seçimde yerine Artin Boşgezenyan Efendi, Rıfat Bey vefatı nedeniyle ara seçimde yerine Beşir Efendi,
6- Ali Cenani Bey meb’us seçilmişlerdir.
2. Dönemde:
1- Artin Boşgezeyan Efendi,

2- Ali Cenani Bey,
3- Mehmet Bahaeddin Efendi,
4- Hamit Bey,
5- Sadık Efendi,
6- Kilisli Hacı Mustafa Efendi.
Meclis-i Meb’üsan’a seçilen meb’uslardır.
III. Dönemde: Kilis’inde siyasi ve idari bakımdan bağlı bulunduğu Ayıntap, Halep’ten ayrılarak bağımsız seçim bölgesi olmuştur. Böylece:
1- Ali Cenani Bey Ayıntap,
2- Hacı Mustafa Efendi Kilis,
3- Bu dönemde Hüseyin Fazıl Efendi Ayıntap’tan seçilen yeni meb’us olmuştur.
IV. (son) Dönemde:
1- Ali Cenani Bey Ayıntap
2- Abdurahman Hulusi Bey (Kuntman) Kilis
3- Ahmet Muhtar Bey (Göğüş)
seçilen meb’uslardır.
17 Aralık 1908 tarihinde toplanan ve dört yasama yılında toplam üç yıl bir ay çalışan Meclis-i Meb’usan, 18 Ocak 1932 tarihinde feshedilmiştir. Bu süre içerisinde hükümet Meclis-i Meb’üsa’na 50 kanun teklifi vermiştir. Milletvekilleri kanun teklif etme hakkını 1909 düzenlemelerinden sonra kazanmışlardır.
II. Meşrutiye Meclis’i Meb’üsan’nında Halep ve Ayıntap Meb’üsları:

17 Aralık 1908 tarihinden 12 Ocak 1920 tarihine kadar devam etmiştir.
I. Dönem: Halep’ten: Abnülnafi Paşa, Mer’i Paşa, Mustafa Efendi, Rıfat Bey, Ali Cenani Bey meb’us seçilmişlerdir.
II. Dönem: Halep’ten: Ali Cenani Bey, Sadık Efendi, Hamit Efendi, Mehmet Bahaeddin Efendi, Artin Boşgezenyan ve Kilisli Hacı Mustafa Efendi meb’us seçilmişlerdir.
III. Dönem: Bu dönemde Ayıntab’ın bağımsız sancak olması nedeniyle ayrı seçim bölgesi olmuş, Kilis’te idari ve siyasi açıdan Ayıntab’a bağlanmıştır. Bu dönemde: Ali Cenani Bey, Hüseyin Fazıl Efendi ve Kilisli Hacı Mustafa Efendi meb’us seçilmişlerdir.
IV. Dönem Ayıntap Meb’usları: Ali Cenani Bey, Ahmet Muhtar (Göğüş) Bey ve Kilisli Abdurahman Hulusi Bey seçilmişlerdir.
Osmanlı Meclis ‘i Meb’üsanı Halep ve Ayıntap Meb’usları: Yukarıda isimlerini verdiğimiz meb’uslar görev süreleri içinde gerek Osmanlı Devletinin ve gerekse Halep ve daha sonra Ayıntap ve Kilib’in her türlü sosyal, ekonomik, adli, idari vb. gibi konularda çeşitli komisyonlarda görev almışlardır. Ülke sorunları ile ilgili kanun teklifleri verdikleri gibi Halep yöresi sorunları ile ilgili mecliste konuşmalar yaparak gereğini yaptırmaya çalışmışlardır.

Biz zevkle okuduk. Bazı yerleri iki defa okuduk. Bilmediğimiz birçok konu hakkında bilgilendik. Sayın İbrahim Beşe bu kitabın hazırlanmasında iki türlü çalışma yapmıştır. Binlerce sayfalık meclis tutanaklarından yalnız Halep ve Ayıntap’la ilgili konuşmaları ayırma kolay değildir. O binlerce sayfa tutanaklar tek tek incelenmiştir. İkinci aşama: Ayrılan tutanakların orijinallerini okuyup tam olarak anlamak mümkün değildir. O tutanaklar tek tek sadeleştirilerek tüm okuyucuların anlayabileceği bir dille yeniden yazılmıştır. Kitap, Haziran 2017’de baskıdan çıkmış olmasına rağmen elimize aralık ayında geçmiştir. Bu nedenle geç okuyabildik. Bize göre Kilisliyim diyen herkesin okuması gerekir. Siyasetle uğraşanların da okumalarını öneririm.
Sayın Eczacı İbrahim Beşe’yi kutluyorum. Eline sağlık. Kendi ifadesiyle bilim adamı ve konu ile ilgili olmamasına rağmen iyi bir şekilde hazırlamıştır. Kendisine teşekkür ederek başarılarının daha doğrusu çalışmalarının devamını diliyorum.

Benzer Haberler

VALİ   Başarılı işadamlarının vali olması istenmiş.   Öyleyse yakında “Jet...

Yorum 
0

Metin MERCİMEK “MEMLEKETİM, MEMLEKETİM, MEMLEKETİM, NE KASKETİM KALDI SENİN ORA İŞİ...

Yorum 
0

Murat AK   Can gezikolikler, sevgili dostlar hepinize kucak dolusu selamlar. Yazılarımızı Facebook...

Yorum 
0


Yorumlar

İsim: E-posta: Yorumunuz:
*


SON EKLENEN HABERLER

79. BOYUT / Ahmet BARUTÇU

VALİ   Başarılı işadamlarının vali olması istenmiş.   Öyleyse...

31. Uluslararası Şile Bezi Kültür v...

Metin MERCİMEK “MEMLEKETİM, MEMLEKETİM, MEMLEKETİM, NE KASKETİM KALDI...

Başkent’in Termal Üssü: HAYMANA...

Murat AK   Can gezikolikler, sevgili dostlar hepinize kucak dolusu selamlar....

AVAT ZAMAN İÇİNDE

Kilis Şirinlemeleri…   AVAT ZAMAN İÇİNDE   Körler Çarşısı...

UNUTMUŞUM BEN

Menzilin kaybetmiş seyyah misali Uzak iklimlere atılmışım ben Ne saraylar...

Türkiye, Avustralyalı IŞİD’linin ia...

Kilis Ağır Ceza Mahkemesi, 2016’da Suriye’den Türkiye’ye kaçak yollarla...

“Mücbir sebebin uzatılmasını istiyo...

Kilis Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı (KİTSO) Hacı Mustafa Celkanlı, mücbir...

Balkondan düşen çocuk öldü

Kilis’te balkondan düşen 2 yaşındaki çocuk yaşamını yitirdi. Necmettin...

İşyerini silah zoruyla gasp eden 5 ...

Kilis’te bir işyerinden silah zoruyla 150 bin dolar aldığı iddia edilen...

Kilis’te kavun hasadı başladı

Yaz aylarının karpuz ile birlikte vazgeçilmez meyve ikilisinden olan kavunun,...

EBYS eğitimleri tamamlandı

Kilis İl Özel İdaresi tarafından başlatılan, İçişleri Bakanlığı’nın...

Esnaf Odası’na yeni hizmet aracı

Kilis Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliği (KESOB) Başkanlığına yeni...

Kurumsal kapasite güçleniyor

İpekyolu Kalkınma Ajansı-2018 Teknik Destek Programı kapsamında kurum tarafından...

Motosiklet ile araç çarpıştı: 2 yar...

Kilis’te motosiklet ile otomobilin karıştığı trafik kazasında 2 kişi...

79. BOYUT / Ahmet BARUTÇU

KAPIŞ Araplar şimdi de Türkiye’ye at almaya geliyormuş. Bazıları da...

Turşu Kültürü

Metin MERCİMEK “GENELDE KIRSAL ALANDA KIŞA HAZIRLIĞI YAPILAN GIDALARDAN...

Sana Yağı Kutusundan Okul Çantası...

Gülseren FEDAKÂR YALAZA   Bizim bakkal dükkânımız vardı. Babam sabahleyin...

TEZE KİLİS DOLMASI

Kara balcan çıktımı, Karışık dolma edicin. Tüylü acır, heylan kabak,...