Pınar…

12 Eki 2018 Cum 10:30
ArtıYazı BüyüklüğüEksi

Mahmut KANMAZ

Bodrum’dan herkese selam ve sevgilerimi göndererek, sözlerime başlıyorum sevgili arkadaşlarım.
Bugünkü yazımın konusu, kültür ve folklor dünyamız içinde çok önemli bir yere sahip olan pınar veya çeşme olgusu olacak. Bunların türkülerimize yansıyan yönlerini birlikte ele alacağız kısmetse…
Pınar, pınar başı, çeşme, çeşme başı, inanın birçok türkümüze ilham vermiştir. Zira bu mekânlar, nedense hep yavukluların, yürekleri tertemiz sevda dolu olan âşıkların buluşma noktası olmuştur. Su, önemli bir ihtiyaçtır bizler için. Eskiden her evde su tesisatı mı vardı? Hele köylük yerde hemen hemen hiç yoktu. Su ihtiyacı buralardan temin edilirdi genelde… Eee biraz da evlerden azıcık uzakta da olunca, gençlere gün doğuyordu. Günün belli saatlerinde ellerinde kovası veya omuzunda testisiyle, pınar başına gelen genç kızları bekleyenler vardır oralarda. Yüreği yanık, bıyıkları daha yeni terlemiş yağız delikanlılar, en azından sevdiklerini bi yol görüvermek için tetikte beklerlerdi. Sadece masumane bakışmalar, belki bir-iki laf etmeler, göz süzmeler, hepsi buydu…

 

“Durma güzel durma doldur destini
Kınalamış on parmağın üstünü
Adam unutur mu eski dostunu?
Salını salını indin pınara
Sürme çekmiş gözlerinin üstüne
Durma güzel suyun doldur destine
Selam vermez oldun eski dostuna
Salını salını indin pınara
Almışsın destini inersin suya
Gözlerim yolunu, gün saya saya
Kaşların kalemdir benziyor yaya
Salını salını indin pınara…”
Eskileri anımsayanlarınız bilir, sevgili Nuri Sesigüzel çok güzel okurdu bu türküyü.
Başka yerde söylenemeyen duygular, edilen sitemler, hesaplaşmalar, nedense hep pınar başında, hal yoluna konulurdu. Tıpkı bir Orta Anadolu türkümüzde olduğu gibi…
Yeri gelmişken, bazı küçük küçük açıklamalar da yapalım ki, halk kültürümüz daha iyi bilinsin. Şimdi türküler anonimdir, yani kişi olarak, birilerine ait değillerdir. Tüm o yöreye ve toplumun tamamına mal olmuşlardır. Bir türkünün kaynağı vardır, ötelerden beri söylenegelmiştir, ama TSM de olduğu gibi, bir kişinin bestesi değildir.
Derlemeci gider, kaynağında o türküyü arar bulur ve söyleyenlerden onu alır, zira aldığı o kişide, birilerinden duyagelmiştir o ezgiyi. Derlemeci, onu kaydeder, notaya alır ve TRT repertuar kuruluna sunar. Orada uzmanlar, onu incelerler, yöre özelliklerini ve yöre ağzını taşıyor mu, daha önce söylenmiş mi, gibi ölçütlerle, uygun bulunursa, TRT repertuarına kaydı yapılır ve artık o türkü, bütün kamunun malı olur.
Evet, bu küçük dipnotundan sonra, kaldığımız yerden devam ediyoruz.
Pınar başındaki dertleşmelerde kalmıştık.

 

Pınarın başında destin varımış
A gız senin benden gayrı dostun varımış
Beni öldürmeye kastın varımış

Söyle zalım söyle, ayrılık günü
Söyle gelin söyle, muhabbet sonu

Pınarın başında desti doldurur
Destinin kulpuna şahin kondurur
Kız senin bakışın beni öldürür
Söyle zalım söyle, ayrılık günü
Söyle gelin söyle, muhabbet sonu.”
Dedik ya pınar başları genelde hep buluşma yerleridir sevenlerin. Bir Malatya türkümüz de aynı şeyi ifade ediyor:

 

“Pınara gel ki görem
El uzat bir gül verem
Aramızda dağlar var
Ben seni nasıl görem…”
Aynı gül ve pınar metaforu, bir Şanlıurfa türkümüze de kaynaklık etmiştir.

 

“Pınara varmadın mı?
Gül koydum almadın mı?
Seni zalımın kızı
Hiç beni anmadın mı?”
Bazen de dertleşir pınarla, sevdalı gencimiz. Kendi yapamadığını ondan ister:

 

“Bu pınar eşme pınar
Yaramı deşme pınar
Yar yanına gelende
Su ver konuşma pınar…”

 

Bu Şanlıurfa türkümüzde görüldüğü üzere, belki gücenmiştir sevdiceğine, kırılmıştır ona… Onun için, onunla konuşma, sadece suyunu ver yeter diyor pınara, delikanlımız.
Halk müziğimiz gibi, birçok TSM eserlerinde de pınar ve çeşme yer almıştır değerli dostlarım. İşte Mustafa Sağyaşar’la adeta özdeşleşmiş olan bir şarkıda olduğu gibi:
“Köprüler yaptırdım gelip geçmeye
Çeşmeler yaptırdım suyun içmeye
Kavli karar ettim alıp kaçmaya
Boşa kostaklanma kostak değilsin…”
“Karam” adıyla da bilinen bu şarkı gibi, bir şiirde de çeşme, asıl anlatılmak istenen duygulara payanda olmuş gibidir. Büyük şair Cahit Sıtkı Tarancı, bakın ne diyor:

 

Doğrudur en güzel dünyada olduğumuz
Sanki şeytan tüyü var dağında taşında
Fakat nedendir yarab, bu susuzluğum
Suyu gürül gürül akan, çeşme başında…”
Pınar ve çeşme karşılığı, Kilis’te ‘kastel’e tekabül eder.. Gerçekten de her mahallede birkaç kastel mutlaka vardır. Ben daha önceki yazılarımda da söylemiştim. Çocukken, Murtaza Kastelinden az şu taşımamıştım hani… Kadüslerle taşırdım. Ama bir “Kuru Kastel” vardır ki, bir zamanlar gürül gürül akarken, sonradan suyu azalan ve kesilen. İşte bu çeşme üzerine türküler bile kayıtsız kalmamıştır:

 

“Kuru kastel akmıyor
Yar yüzüme bakmıyor
Üç deste gül topladım
Yârim gibi kokmuyor…”

Muzaffer Sarısözen’in derlediği bir Bilecik türküsü de yine gelin üzerinedir, yine sevgilerdir anlatılmak istenenler:

“Kız pınar başında yatmış uyumuş
Ela gözlerini uyku bürümüş
Herkes sevdiğini almış yürümüş
Derdimin dermanı iğdeli gelin
İğdesin aldırmış sevdalı gelin…”
Korkuteli Antalya yöremize ait bir türküde, konu yine, çeşme başı muhabbetidir:

 

“Çay benim çeşme benim
Derdimi deşme benim
Hakikatli yar isen
Önümden geçme benim…”
Bir Erzurum türküsünde de duygular pınar ekseninde dile geliyor sanki:

“Pınar baştan bulanır
İner ovayı dolanır
Sen de çok hallar bulunur
Dağlar duman olur

Çayır çimen olur
Ben yari görmezsem
Halım yaman olur…”
Evet, halk kültürümüz içinde önemli bir yere sahip olan, pınar ve diğer türevleri üzerine söyleyebileceklerimizin sonuna yaklaşırken, bu kez bir Nevşehir Ürgüp türkümüze bakalım dilerseniz…

 

“Pınar senin ne sevdalı başın var
Başucunda elvan elvan taşın var
Yarenin var, yoldaşın var, eşin var
Yandım gelin bir su doldur pınardan
Pınar senin sağ yanında sazlar var
Sazların içinde ufak kazlar var
Kızım sende kara kara gözler var
Yandım gelin bir su doldur pınardan…”

 

Bir başka konuda yeniden birlikte oluncaya kadar, gözlerinizden yaşama sevinci, yüreğinizden sevgi heyecanı, hiç eksik olmasın.
Hoşça kalın sevgili arkadaşlarım.

kastel

Benzer Haberler

ALTIN Vatandaş yastık altındaki tonlarca altınını çıkarıp satmış. “Kim aldı”ya gitmiştir!…...

Yorum 
0

Metin MERCİMEK “YİYECEĞİNİ KÖTÜLEYEN KİŞİNİN SOFRASINDA YEMEK YEME.” (Çerkez...

Yorum 
0

M. Yahya EFE   Sevgili okurlarım, Konuşma; insanın, hemcinslerine meramını anlatabilme özelliğidir....

Yorum 
0


Yorumlar

İsim: E-posta: Yorumunuz:
*


SON EKLENEN HABERLER

79. BOYUT / Ahmet BARUTÇU

ALTIN Vatandaş yastık altındaki tonlarca altınını çıkarıp satmış. “Kim...

Kilis’in Bilinmeyen Yemek Çeş...

Metin MERCİMEK “YİYECEĞİNİ KÖTÜLEYEN KİŞİNİN SOFRASINDA YEMEK...

Dile Hâkimiyet, Sahibini Yüceltir

M. Yahya EFE   Sevgili okurlarım, Konuşma; insanın, hemcinslerine meramını...

Zeynep…

Mahmut KANMAZ Günleriniz mutlu ve umutlarınız bereketli olsun derken, tekrar...

HAZAN MEVSİMİ

Buğulu gözlerin oldum esiri Dil söylemez oldu bakışıyoruz Gençlik kâsesinden...

YAĞMUR

En güzel sesi sorsalar? Yağmur sesi, derim. Uzun zamandır, O sese hasretim....

Kilis nüfusu 5 bin kişi arttı

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), “Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi...

“Haksız rekabet yapanlara para ceza...

Kilis Valisi Dr. Mehmet Tekinarslan, “Kamu hizmetleri ile piyasa koşullarında...

Kilis Adliyesi’ne tercüman al...

Kilis Adliyesi’ne ihtiyaç duyulacak dillerde tercüman bilirkişiler görevlendirilecek....

DEAŞ sanığı 6 yabancı uyrukluya hap...

Kilis’te terör örgütü DEAŞ üyesi oldukları iddiasıyla yargılanan,...

Köy temsilcileriyle tanışma ve isti...

Kilis AK Parti İl Başkanı Av. Murat Karataş, köy temsilcileriyle tanışma...

Minikler kütüphaneyle tanıştı

Kilis’te minik öğrenciler, İl Halk Kütüphanesi’ni ziyaret etti....

El yıkamanın önemi uygulamalı anlat...

Kilis’te 15 Ekim Dünya El Yıkama Günü nedeniyle düzenlenen programda, TOKİ...

Çadırda eğitim gören öğrencileri zi...

Kilis İl Milli Eğitim Müdürü Muhammet Şahinkaya. Fırat Kalkanı Operasyonu...

Kadına karşı şiddet arttı [ASAYİŞ T...

Kilis’te iki ayrı olayda kadınlara karşı şiddet uygulandı. Ekrem Çetin...

Kilis’te evde çıkan yangın korkuttu...

Kilis’te bir evin damında çıkan yangın kısa sürede söndürüldü. Edinilen...

79. BOYUT / Ahmet BARUTÇU

BALIK Balık, kalbin dostuymuş. Tabi yerken, alırken değil!… *** RAPOR...

Kilis’in Bilinmeyen Yemek Çeş...

Metin MERCİMEK “YEMEK YAPMAK, SANATLARIN EN GÜZELİ VE KUSURSUZUDUR. BEŞ...