Pınar…

12 Eki 2018 Cum 10:30
ArtıYazı BüyüklüğüEksi

Mahmut KANMAZ

Bodrum’dan herkese selam ve sevgilerimi göndererek, sözlerime başlıyorum sevgili arkadaşlarım.
Bugünkü yazımın konusu, kültür ve folklor dünyamız içinde çok önemli bir yere sahip olan pınar veya çeşme olgusu olacak. Bunların türkülerimize yansıyan yönlerini birlikte ele alacağız kısmetse…
Pınar, pınar başı, çeşme, çeşme başı, inanın birçok türkümüze ilham vermiştir. Zira bu mekânlar, nedense hep yavukluların, yürekleri tertemiz sevda dolu olan âşıkların buluşma noktası olmuştur. Su, önemli bir ihtiyaçtır bizler için. Eskiden her evde su tesisatı mı vardı? Hele köylük yerde hemen hemen hiç yoktu. Su ihtiyacı buralardan temin edilirdi genelde… Eee biraz da evlerden azıcık uzakta da olunca, gençlere gün doğuyordu. Günün belli saatlerinde ellerinde kovası veya omuzunda testisiyle, pınar başına gelen genç kızları bekleyenler vardır oralarda. Yüreği yanık, bıyıkları daha yeni terlemiş yağız delikanlılar, en azından sevdiklerini bi yol görüvermek için tetikte beklerlerdi. Sadece masumane bakışmalar, belki bir-iki laf etmeler, göz süzmeler, hepsi buydu…

 

“Durma güzel durma doldur destini
Kınalamış on parmağın üstünü
Adam unutur mu eski dostunu?
Salını salını indin pınara
Sürme çekmiş gözlerinin üstüne
Durma güzel suyun doldur destine
Selam vermez oldun eski dostuna
Salını salını indin pınara
Almışsın destini inersin suya
Gözlerim yolunu, gün saya saya
Kaşların kalemdir benziyor yaya
Salını salını indin pınara…”
Eskileri anımsayanlarınız bilir, sevgili Nuri Sesigüzel çok güzel okurdu bu türküyü.
Başka yerde söylenemeyen duygular, edilen sitemler, hesaplaşmalar, nedense hep pınar başında, hal yoluna konulurdu. Tıpkı bir Orta Anadolu türkümüzde olduğu gibi…
Yeri gelmişken, bazı küçük küçük açıklamalar da yapalım ki, halk kültürümüz daha iyi bilinsin. Şimdi türküler anonimdir, yani kişi olarak, birilerine ait değillerdir. Tüm o yöreye ve toplumun tamamına mal olmuşlardır. Bir türkünün kaynağı vardır, ötelerden beri söylenegelmiştir, ama TSM de olduğu gibi, bir kişinin bestesi değildir.
Derlemeci gider, kaynağında o türküyü arar bulur ve söyleyenlerden onu alır, zira aldığı o kişide, birilerinden duyagelmiştir o ezgiyi. Derlemeci, onu kaydeder, notaya alır ve TRT repertuar kuruluna sunar. Orada uzmanlar, onu incelerler, yöre özelliklerini ve yöre ağzını taşıyor mu, daha önce söylenmiş mi, gibi ölçütlerle, uygun bulunursa, TRT repertuarına kaydı yapılır ve artık o türkü, bütün kamunun malı olur.
Evet, bu küçük dipnotundan sonra, kaldığımız yerden devam ediyoruz.
Pınar başındaki dertleşmelerde kalmıştık.

 

Pınarın başında destin varımış
A gız senin benden gayrı dostun varımış
Beni öldürmeye kastın varımış

Söyle zalım söyle, ayrılık günü
Söyle gelin söyle, muhabbet sonu

Pınarın başında desti doldurur
Destinin kulpuna şahin kondurur
Kız senin bakışın beni öldürür
Söyle zalım söyle, ayrılık günü
Söyle gelin söyle, muhabbet sonu.”
Dedik ya pınar başları genelde hep buluşma yerleridir sevenlerin. Bir Malatya türkümüz de aynı şeyi ifade ediyor:

 

“Pınara gel ki görem
El uzat bir gül verem
Aramızda dağlar var
Ben seni nasıl görem…”
Aynı gül ve pınar metaforu, bir Şanlıurfa türkümüze de kaynaklık etmiştir.

 

“Pınara varmadın mı?
Gül koydum almadın mı?
Seni zalımın kızı
Hiç beni anmadın mı?”
Bazen de dertleşir pınarla, sevdalı gencimiz. Kendi yapamadığını ondan ister:

 

“Bu pınar eşme pınar
Yaramı deşme pınar
Yar yanına gelende
Su ver konuşma pınar…”

 

Bu Şanlıurfa türkümüzde görüldüğü üzere, belki gücenmiştir sevdiceğine, kırılmıştır ona… Onun için, onunla konuşma, sadece suyunu ver yeter diyor pınara, delikanlımız.
Halk müziğimiz gibi, birçok TSM eserlerinde de pınar ve çeşme yer almıştır değerli dostlarım. İşte Mustafa Sağyaşar’la adeta özdeşleşmiş olan bir şarkıda olduğu gibi:
“Köprüler yaptırdım gelip geçmeye
Çeşmeler yaptırdım suyun içmeye
Kavli karar ettim alıp kaçmaya
Boşa kostaklanma kostak değilsin…”
“Karam” adıyla da bilinen bu şarkı gibi, bir şiirde de çeşme, asıl anlatılmak istenen duygulara payanda olmuş gibidir. Büyük şair Cahit Sıtkı Tarancı, bakın ne diyor:

 

Doğrudur en güzel dünyada olduğumuz
Sanki şeytan tüyü var dağında taşında
Fakat nedendir yarab, bu susuzluğum
Suyu gürül gürül akan, çeşme başında…”
Pınar ve çeşme karşılığı, Kilis’te ‘kastel’e tekabül eder.. Gerçekten de her mahallede birkaç kastel mutlaka vardır. Ben daha önceki yazılarımda da söylemiştim. Çocukken, Murtaza Kastelinden az şu taşımamıştım hani… Kadüslerle taşırdım. Ama bir “Kuru Kastel” vardır ki, bir zamanlar gürül gürül akarken, sonradan suyu azalan ve kesilen. İşte bu çeşme üzerine türküler bile kayıtsız kalmamıştır:

 

“Kuru kastel akmıyor
Yar yüzüme bakmıyor
Üç deste gül topladım
Yârim gibi kokmuyor…”

Muzaffer Sarısözen’in derlediği bir Bilecik türküsü de yine gelin üzerinedir, yine sevgilerdir anlatılmak istenenler:

“Kız pınar başında yatmış uyumuş
Ela gözlerini uyku bürümüş
Herkes sevdiğini almış yürümüş
Derdimin dermanı iğdeli gelin
İğdesin aldırmış sevdalı gelin…”
Korkuteli Antalya yöremize ait bir türküde, konu yine, çeşme başı muhabbetidir:

 

“Çay benim çeşme benim
Derdimi deşme benim
Hakikatli yar isen
Önümden geçme benim…”
Bir Erzurum türküsünde de duygular pınar ekseninde dile geliyor sanki:

“Pınar baştan bulanır
İner ovayı dolanır
Sen de çok hallar bulunur
Dağlar duman olur

Çayır çimen olur
Ben yari görmezsem
Halım yaman olur…”
Evet, halk kültürümüz içinde önemli bir yere sahip olan, pınar ve diğer türevleri üzerine söyleyebileceklerimizin sonuna yaklaşırken, bu kez bir Nevşehir Ürgüp türkümüze bakalım dilerseniz…

 

“Pınar senin ne sevdalı başın var
Başucunda elvan elvan taşın var
Yarenin var, yoldaşın var, eşin var
Yandım gelin bir su doldur pınardan
Pınar senin sağ yanında sazlar var
Sazların içinde ufak kazlar var
Kızım sende kara kara gözler var
Yandım gelin bir su doldur pınardan…”

 

Bir başka konuda yeniden birlikte oluncaya kadar, gözlerinizden yaşama sevinci, yüreğinizden sevgi heyecanı, hiç eksik olmasın.
Hoşça kalın sevgili arkadaşlarım.

kastel

Benzer Haberler

DAİRE Sibel Can’ın İstanbul’da 50 dairesi varmış. Yine de Araplara yetişememiş!…...

Yorum 
0

Metin MERCİMEK “KİLİS’E YAPILAN HER TÜRLÜ HİZMETİ, HAYIRSEVERLİĞİ VE EĞİTİM-ÖĞRETİM...

Yorum 
0

M. Faruk DALGIÇ   “İlk ayak bastığım Türk şehrindeki bu uyanıklığa cidden hayran...

Yorum 
0


Yorumlar

İsim: E-posta: Yorumunuz:
*


SON EKLENEN HABERLER

79. BOYUT / Ahmet BARUTÇU

DAİRE Sibel Can’ın İstanbul’da 50 dairesi varmış. Yine de Araplara...

Sayın Valimiz Recep Soytürk, Sahabe...

Metin MERCİMEK “KİLİS’E YAPILAN HER TÜRLÜ HİZMETİ, HAYIRSEVERLİĞİ...

İzmir’de Kilis Kültür ve Dayanışma ...

M. Faruk DALGIÇ   “İlk ayak bastığım Türk şehrindeki bu uyanıklığa...

TBMM’de Bütçe Görüşmeleri

Nejat TAŞKIN    10 Aralık günü başlayan 2019 yılı Başkanlık bütçesi...

İnsan Hakları mı Dediniz?

Uğur KEPEKÇİ   2. Dünya Savaşından sonra devletler; fertlerin hakları...

Öğrendim ki…

Mahmut KANMAZ   Selam, sevgi ve saygılarımı sunarak, bir yazımda daha birlikte...

ELHÂNÎ’DEN KİLİS AŞKINA DÖRTL...

Kilis’in keçisi, Kilis ineği Kilisli heç sevmez boş laf haneği Aslı...

Valilik’ten karbonmonoksit zehirlen...

Kilis Valiliği, kış aylarında yaşanan karbonmonoksit zehirlenmelerine karşı...

Kilis’te PKK’ya ağır darbe

Kilis İl Jandarma Komutanlığına bağlı ekiplerin, PKK terör örgütüne...

Cennet çamurunun patenti Vali Soytü...

Kilis İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürü Songül Kadıoğlu ve Kilis Baklavacılar...

“Kamu çalışanına şiddet cezas...

Basın açıklaması yapan Kilis Türk Büro Sen İl Temsilcisi Şevket Özdemir,...

“20.00’den sonra sobaya kömür atmay...

Elbeyli Toplum Sağlığı Merkezince Milli Eğitim Müdürlüğü konferans salonunda...

Kilis İl Sağlık Müdürlüğünden uyarı...

Karbonmonoksit zehirlenmesi ve alınması gereken önlemler Ülkemizde bilgisizlik,...

“Toplumda Barış” paneli

Kilis 7 Aralık Üniversitesi Muallim Rıfat Eğitim Fakültesi’nde Yoksullara...

Öğrencilere “sağlıklı beslenme” eği...

Kilis’te Elbeyli Toplum Sağlığı Merkezince diyetisyen tarafından Elbeyli...

“Kilis Masal Yarışması” sonuçlandı...

Milli Kültür Şurası etkinlikleri kapsamında Kilis İl Kültür ve Turizm...

Kilis’te kadına karşı şiddet [ASAY...

Kilis’te ayrı 2 olayda kadınlara karşı şiddet uygulandı. Osman Gazi Mahallesi’nde...

79. BOYUT / Ahmet BARUTÇU

SAHİP ABD’nin “Liderlik Programı”na katılan siyasetçiler ülkelerinde...