Sönmeyen Meşale “1930 Kilis’in Ana Mektebi”

19 Ağu 2020 Çar 9:58
ArtıYazı BüyüklüğüEksi

Metin MERCİMEK

“İSTANBUL KİLİS VAKFI YÖNETİM KURULU ÜYELERİ OLARAK, GEREK 7 ARALIK ÜNİVERSİTESİ’NİN KURULMASINA, GEREK KİLİS’TE BİRÇOK OKULLARIN AÇILMASINA, GEREKSE İSTANBUL ERKEK ÖĞRENCİ YURDUNUN FAALİYETE GEÇİRİLMESİNE, BİZLERE GÜÇ VE İLHAM VEREN DUYGUNUN EĞİTİM-ÖĞRETİM OLDUĞUNU GÖRDÜK. İŞTE BU ANLAMLI DUYGUYU AŞILAYAN ETKENİN, 1926 VE 1930 YILINDA ŞEVKLE DEVAM EDEN KİLİS’İN ANA MEKTEBİNE BORÇLU OLDUĞUMUZU DA BUGÜN ÖĞRENDİK. BİZLERE MİRAS BIRAKILAN BU İLİM-İRFAN DÜŞÜNCESİNDEN DOLAYI KİLİS İNSANINI YÜREKTEN KUTLUYOR VE ALKIŞLIYORUM.”
(Yaşar AKTÜRK
İstanbul Kilis Vakfı Mütevelli Heyeti Başkanı)

Tam bir yıl süreyle devam eden Kilis’te Ana Mektebi hakkında araştırmamız, elde edilen belgelerle sona erdi. Şimdi bu muhteşem değerin ayrıntılarını gururla ve mutlulukla tüm eğitim-öğretime gönül verenlerin bilgilerine sunmak istiyorum.
Ana mektebinin kuruluşuna bir göz attığımız zaman, Avrupa’dan gelen bayanların İzmir, Selanik ve Beyrut gibi kentlerde okul öncesi eğitim kurumlarını açtığını görürüz. Almanya’da eğitim görmüş ve tamamlamış olan bu bayanlar, gayrimüslim halkın girişimleriyle açılan özel ana mekteplerinde çalışmaya başlamışlar. 1910 yılından itibaren de Müslüman halk tarafından da benimsenmiş olup, 1914 tarihinde ise devlet tarafından ana mekteplerin kurulması kararlaştırılmıştır. Mektebin kuruluş gayesi 2 İla 6 yaşları arasındaki çocukları “Sokağın kötü etkilerinden korumak için” ana mekteplere muallime yetiştirmektir. Toplamda 370 ana mektebi yetişmiş, ancak 1919 yılına gelindiğinde ise kapatılmıştır.
1925-1930 yıllarında eğitim ve öğretim ile ilgili iki tamim yayınlandı. Buna göre bütçe imkânları nispetinde ilköğretimin geliştirilmesi gözetildiğinden ana mekteplerin ilköğretim kurumlarıyla birleştirilmesi fikri benimsenmişti. Dolayısıyla vilayetlerde açılmış olan okul öncesi eğitim kurumları veya anaokulları kapatıldı. 1937-1938 eğitim-öğretim yılı itibariyle Türkiye sınırları içinde devlete ait ana mektebi yoktu. İstanbul’da 37, Türkiye genelinde ise 47 özel mektep bulunmaktaydı.
Kilis Ana Mektebi’ne gelince, 1925 yılında mektebin faal olduğu, Kilis Yevmi Halk Gazetesi’nde kayıtlı olmaktadır. Özellikle bu gazetede, ana mektebinin çocuk gelişimine katkısı üzerinde durulmuş ve mektepteki sene sonu müsamereleri haber olarak yayınlanmıştır. Ana mektebin çocuk üzerindeki faydaları şöyle açıklanmıştır:
“Ana mektepleri, bazı kimselere göre masraf ve fayda açısından değerlendirildiğinde yeterli düzeyde gelişim kaydedememiştir. Ancak Kilis Yevmi Halk Gazetesi görüşü bunun aksi yönündedir. Kilis’e birden çok ana mektebi açılması görüşüne sahip olan yazar Mahmud Ragıb’a göre, ana ve babalar hakiki bir pedagog olmaktan uzaktır. Dolayısıyla çocuk ilk terbiyeyi ana mektebinden alır. Muntazam oturup kalkmayı ana mektebinde öğrenir. Toplu halde yemek yemeği, arkadaşlığı ve arkadaşlarıyla sohbeti mektepte görür. Mektep hayatına burada alışır. Anaya, babaya, millete, memlekete, müdüre, hocaya, amire, memura karşı muhabbeti, itaati ve hürmeti ana mektebi öğretir. Düzgün yürümeyi, temizliği, elbise ve çamaşır giymeyi ve bunların en iyi tavırlarını, oyun hevesini sağlıklı ve ahlaklı bir şekilde ana mektebi temin eder. Ana mektebi çocuğu ilkokula hazırlar. Çocuğu evde ihmal edilmekten, sokakta kötü şeyleri öğrenmekten, etrafındakilere fenalık etmekten korur ve engeller. Velhasıl ana mektebinin faydası memleketimiz için sayılamayacak kadar çok ve buraya edilen masraf söz konusu faydalara nispeten oldukça azdır.
Ayrıca yazar, mektebin Kilis’teki çocuk sayısına kafi gelmediğini belirtmekte. O’na göre 25 bin nüfusa sahip olan şehirde ana mektebi çağında bin kadar çocuk bulunmaktadır. Her mektepte bir müdür ve iki hoca bulunacağı esasına istinaden, 1926 yılı itibariyle memleketin yüz elli öğrenci kapasitesi altı-yedi mektebe daha ihtiyacı vardır. Çünkü mektepteki çocuk sayısı iki yüzü aşmıştır. Yazar Mahmud Ragıp Bey yorumunu, ya mekteplerin sayısının arttırılması ya da mevcut mektebin kadrosunun genişletilmesi talebiyle tamamlamaktadır.”
Yukarıda çok önem arz eden bu açıklama konusu, Kilis insanının ana mektebe, dolayısıyla eğitim-öğretime ne denli önem verdiğini bizlere açık bir şekilde gösteriyor.
Diğer taraftan mektebin faaliyetleriyle ilgili haberler 25 Mayıs 1925 tarihli gazetede ana mektebine devam eden çocukların müdür ve hocaları nezaretinde Pazartesi kadınlara ve Cuma günü erkeklere iki ayrı gösteri yapılacağı bilgisi verilmektedir. Yine Hilal Konferans Salonu’nda yapılacak gösterinin bilet fiyatları için uygun bir miktar belirlendiği ve gelirin üçte birinin Teyyare Cemiyeti’ne verileceği belirtilmektedir. 1926 Mayıs sonunda ise gazetede, Hilal Konferans Salonu’nda halkımıza çok güzel oyunlar verildiği ve bunun toplum içinde çok faydalı olduğu bilgisi de yer almaktadır.
25 Mayıs 1925 tarihli gazetede yayınlanan haberde de, bu kez Kilis insanının sosyal ve kültürel faaliyetlere ne denli özen gösterdiğini de görmekteyiz.

 

Şimdi Kilis’in eğitim-öğretimde böylesine muhteşem noktaya sahip olması ve bu önemli bilginin nasıl ortaya çıkması çalışmalarına gelelim.
Bu önemli değerin ortaya çıkarılmasına sebep olan arkadaşımız, Kilis’e gönül veren ve Kilis için önemli araştırmalar yapan, aynı zamanda benimde yakın akrabam olan Emekli İlköğretim Müfettişi İrfan Aksoy’dur. İrfan Aksoy geçtiğimiz yıl, Kilis’in Fransızlara karşı direnişinde Kuvayyi-Miliye’de “Müştak-i Milliye” kod adıyla görev yapan Ahmet Rami Atan’ın oğlu eski Kilis Tekel ve İnhisar Müdürü Kemal Atan’ı evinde ziyaretine gider. Sohbet sırasında, Kemal Atan’ın 1930 yılında babası tarafından ana mektebine kaydının yaptırıldığını, bu mektebin Kilis’in Mahkeme Sokağı’nda olduğunu anlatır. Kemal Atan, mektep hatırasını konuşurken, İrfan Aksoy bunu cep telefonuna kaydeder ve İstanbul Kilis Vakfı’na intikal ettirmek üzere bana gönderir. Kilis Vakfı Yönetim Kurulu olarak bizler de bu konunun önemine binaen ele alıp değerlendirmeye başladık.
Bir zaman sonra Kilis 7 Aralık Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Mustafa Doğan Karacoşkun ve akademik birim heyeti, 22 Atalık 1919 tarihinde İstanbul’a Kilis Vakfı’na ziyarete geldi. İstanbul Zürih Oteli’nde bir konuşma yapan Rektör Karacoşkun, üniversitenin kurulmasına öncülük eden ve Fen-Edebiyat Fakültesi’ni Kuran Kilis Vakfı Başkanı Yaşar Aktürk olmak üzere Yönetim Kurulu Heyeti’ne birer plaket verdi.  O esnada Başkan Yaşar Aktürk, 1930 yılında faaliyet gösteren ana mektebinin ele alınması konusunda bir konuşma yapmamı istedi. Bende, ülkemizin hiç bir ilinde faaliyet göstermeyen sadece Kilis ilinde devam eden ana mektebi konusunu Rektörümüze ilettim. Rektörümüz de yanındaki akademisyen heyetinden Kilis Tarihi ve Kültür Araştırma Uygulama Merkezi Başkanı Doç. Dr. Mehmet Ali Yıldırım ile beni tanıştırdı ve bizzat takip edeceğini ifade etti.

Kilis 7 Aralık Üniversitesi Heyeti Kilis’e döndükten sonra, Kilis Gönüllüsü İrfan Aksoy, üniversite yetkililerini Kemal Atan’ın ailesiyle tanıştırdı. Aynı zamanda Kilis Ana Mektebi hakkındaki videoyu heyete teslim etti. 1930 yılında Kilis Ana Mektebe kaydını yaptıran Kemal Atan’ın konuşmasını hep birlikte görelim:

“O dönemde mahallemizde iki tane hoca vardı.. Orada eski yazı, alfabe, Arap harfleri öğretilirdi. Ondan sonra dualar okunurdu. Babam beni bu hocalardan biri olan Fatma Hoca’ya verdi. Çünkü Fatma Hoca bizim eve daha yakındı.

Bir gün çocuklarla beraber sokakta oyun oynarken, bir at beni tepeleyip geçti. Epeyi rahatsızlık geçirdikten sonra sağ kulağımı o zaman kaybettim. Rahata kavuştuktan sonra, babam beni bir daha hocaya göndermedi. O sıralarda ana mektebi varmış ki beni oraya götürdü ve kaydettirdi. Ana mektebinde benim gibi çocuklar vardı. Tahmini 25-30 kişiydik. Yine orada siyah bir tahta, bir silgi, bir tebeşir mevcuttu. Hoca veyahut oranın eski talebelerinden bir tanesi A harfini yazar. A harfini yazdıktan sonra geri siler. Ondan sonra sırayı başkaları alır, böyle böyle devam ederdi. Öğretmenimizin adı İzzet Yarımağa idi” diye 1930 yılında Kilis Ana Mektebi’nin faaliyetini bizlere anlattı.

Merhum Kemal Atan’ın Kilis Ana Mektebi’ni tarif ettiği yer, şu an Kilis Belediyesi’ne ait Ruhuzade Konağı’nın güney kısmındaki boş araziye tesadüf etmektedir. Kilis Ana Mektebi, 1930 yılı itibariyle hizmet vermeye devam etmiştir. Ne zaman kapandığı konusunda kesin bir bilgiye sahip olmasak da, 1937 yılında memlekette devlete ait müstakil ana mektepleri bulunmadığından bu tarihe yakın bir zamanda kapandığı anlaşılmaktadır.
Bilindiği üzere ana mektepleri Osmanlı devrinin sonuna doğru açılmış ve hızla yaygın hale gelmiştir. Devletin okul öncesi eğitime verdiği önemin fiili yansıması olan söz konusu mekteplere halkın rağbeti ise Kilis özelinde görüldüğü üzere oldukça fazladır. Nitekim 1926 yılında mektepte 200′den fazla çocuğun eğitim aldığı dönemin yerel basınınca yansımış ve kapasitenin arttırılması istenmiştir.

Kemal Atan’ın ifadesinden anlaşılacağı üzere, bir yandan geleneksel dini-ahlaki eğitime yönelik geleneksel yapı, başka bir ifadeyle çocuğu hocaya verme usulü devam ederken, diğer yandan modern bir okul öncesi eğitim kurumu olan “Ana Mektebi” aynı anda faaliyet göstermiştir. Üstelik Cumhuriyet devrinin ilk yıllarında ana mekteplerinin, ilköğretim kurumları bünyesine aktarılması kararı alınmışsa da, Kilis Ana Mektebi 1930 yılında halen açıktır. İşte bu durum Kilis’in ana mektebine gösterilen ilginin ne denli önemli olduğunu göstermektedir.

Ayrıca Kilis Ana Mektebi özelinde harf inkılabının ardından çocuklara yeni alfabenin öğretildiği ve dolaylısıyla ilkokula hazırlandıkları müşahede edilmektedir. Netice itibariyle Kilis, öteden beri mantık ilmi olmak üzere eğitim-öğretim noktasında ayrı bir yere sahip olduğu görülmüştür. Ana mektebi örneğinde görüldüğü üzere eğitim kurumlarına gösterilen alaka her zaman üst düzeydedir. İlim-irfan noktasında şehrin Halep’e yakınlığının avantajları hissedilmekle beraber gerek geleneksel, gerekse modern, öznesi eğitim olan her türlü girişim ahali tarafından destek görmüş ve benimsenmiştir. Cumhuriyet’in ilk yıllarında birçok vilayette gazete çıkarılmazken, Kilis’te iki gazetenin var olması, halkın kültür faaliyetlerine gösterdiği ilgi kayda değer bir ifade açısından çok önem taşımaktadır.
Kilis insanının ana mektebe göstermiş olduğu derin ilginin asıl temeline indiğimiz zaman, Kilis’in yıllarca mantık ilmine çok önem verdiğini görmekteyiz. Özellikle Kilis’in her mahallesinde açılan medreselerde mantık dersi verilmiş ve ünü Anadolu’ya yayılan mantık âlimleri yetişmiştir. Günümüzde bile eğitime öğretime gönül veren İstanbul Kilis Vakfı, Kilis 7 Aralık Üniversite’nin kurulmasına öncülük etmiş ve birçok lisenin açılmasına katkıda bulunmuştur. Ayrıca Kilis Vakfı, Kilis liselerinden mezun olan 50′ye yakın erkek öğrencileri, hâlâ Kilis Vakfı Erkek Öğrenci Yurdu’nda hiç bir ücret alınmaksızın barındırmakta ve yine 500′e yakın kız erkek öğrencilere burs vermektedir.
İşte eğitim-öğretimin temel taşı olan “Kilis’te Ana Mektep”in ortaya çıkarılmasında bizlere ışık veren Merhum Kemal Atan olmak üzere, öncülük yapan ve belgelendirilmesinde emek veren İstanbul Kilis Vakfı Başkanı Yaşar Aktürk ve Yönetim Kurulu Heyeti’ne, Kilis 7 Aralık Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Mustafa Doğan Karacoşkun’a, Kilis Sevdalısı Emekli İlköğretim Müfettişi İrfan Aksoy’a, Üniversite Tarihi ve Kültür Araştırma Merkezi Başkanı Doç. Dr. Mehmet Ali Yıldırım’a ve heyetine sonsuz teşekkürlerimi sunuyorum.

 

Benzer Haberler

UYU İyi uyuyan, uzun yaşıyormuş. Toplum olarak bu kadar uyumamızın sırrı şimdi çözüldü!…...

Yorum 
0

Metin MERCİMEK “ALZHEİMER HASTALIĞINDAKİ SIKINTILARI, HASTA YAKINLARI DAHA ÇOK YAŞAMAKTALAR.”...

Yorum 
0

M. Yahya EFE   Sevgili okurlarım, geçen haftaki yazımda “Hayatta başarının sırrını”...

Yorum 
0


Yorumlar

İsim: E-posta: Yorumunuz:
*


SON EKLENEN HABERLER

79. BOYUT / Ahmet BARUTÇU

UYU İyi uyuyan, uzun yaşıyormuş. Toplum olarak bu kadar uyumamızın sırrı...

Alzheimer Hastalığı ve Yakınlarının...

Metin MERCİMEK “ALZHEİMER HASTALIĞINDAKİ SIKINTILARI, HASTA YAKINLARI...

Başarılı İnsanların Sırrı Nedir?...

M. Yahya EFE   Sevgili okurlarım, geçen haftaki yazımda “Hayatta başarının...

Zehra

Turgay MUTLU   Kelime anlamı olarak yüzü pek beyaz, ay yüzlü, ay kadar...

Bumerang Serisi-15

Gül ve Diken   Mahmut İhsan KANMAZ   “Güle sormuşlar, neden dikenin...

Eksik Salavat Getirmek Nedir?

Uğur KEPEKÇİ   Sahabeler, ”Şüphe yok ki Allah ve melekleri, Peygamber’e...

DİZELERİNİZ..

HEPSİ DE BİZİM   Değerli şair dostum Pir-i Fani’nin bana yazdığı...

Kilis’te sezonun ilk zeytinyağı sık...

Kilis ekonomisi ve tarımsal üretiminde büyük öneme sahip ve yaklaşık 4500...

Yeni yoğun bakım ünitesi için çalış...

Korona salgını nedeniyle Kilis Devlet Hastanesi Yoğum Bakım Ünitesinin yetersiz...

Türk Psikolojik Danışma ve Rehberli...

Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Derneği Kilis Temsilcisi Mecit Bahadır...

Esnaftan ilginç tepki

Kilis’te bir esnaf, yaşadıkları ekonomik sorunları kâğıtları yazıp...

Çalıntı araçtan tüfek çıktı

Kilis’te Jandarma ekiplerince bir çalıntı bir araçta yapılan aramada ruhsatsız...

Hac işareti dikkat çekti

Kilis’te bazı okulların Hıristiyanların sembolü olan hac işaretine benzemesi...

Kilis’te intihar olayları arttı [AS...

Kilis’te, intihar olaylarında büyük artış gözleniyor. Şıh Mehmet Mahallesi’nde...

Kilis’te 2 araç çarpıştı: 5 y...

Kilis’te, hafif ticari araç ile otomobilin çarpışması sonucu meydana...

Türk Psikolojik Danışma ve Rehberli...

Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Derneği Kilis İl Temsilcisi Mecit Bahadır...

AFAD, İtfaiye Haftası’nı kutladı...

İtfaiye Haftası kapsamında İl Afet ve Acil Durum Müdürü Uğur Olgun ve...

Kilis’in Tarihi Karpuz Şarabı

Metin MERCİMEK “KARPUZ ŞARABIN GÜMÜŞTEN TASI GİRDİĞİ KAPTA BIRAKMAZ...